ગુંદર પાક બનાવવાની રીત: ઘરે બનાવો સ્વાદિષ્ટ અને દાણેદાર ગુંદર પાક
શિયાળાની ઋતુમાં ગુજરાતી ઘરોમાં અડદિયા પાક, મેથીના લાડુ, ગુંદરના લાડુ અને ગુંદર પાક જેવી પરંપરાગત વાનગીઓ બનાવવામાં આવે છે. ગુંદર પાક એક સ્વાદિષ્ટ ગુજરાતી મીઠાઈ છે, જે ખાવાના ગુંદર, શુદ્ધ ઘી, ઘઉંના લોટ, ગોળ અને વિવિધ સૂકા મેવામાંથી તૈયાર થાય છે. યોગ્ય રીતે તળેલો ગુંદર અને ધીમા તાપે શેકેલો લોટ આ પાકને ખાસ સ્વાદ અને દાણેદાર ટેક્સચર આપે છે.
ગુંદર પાક શું છે?
ગુંદર પાક એ ગુંદર અને ઘી આધારિત પરંપરાગત ભારતીય મીઠાઈ છે. ગુજરાત અને રાજસ્થાનમાં તેને ખાસ કરીને શિયાળામાં બનાવવામાં આવે છે.
આ મીઠાઈ બનાવવા માટે ખાવાના ગુંદરને ઘીમાં તળીને ફુલાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેમાં શેકેલો ઘઉંનો લોટ, ગોળ, બદામ, કાજુ, નાળિયેર અને સુગંધિત મસાલા ભેળવવામાં આવે છે.
ગુંદર પાક અને ગુંદરના લાડુ વચ્ચે મુખ્ય તફાવત તેના આકાર અને બનાવવાની રીતમાં છે. ગુંદરના લાડુને હાથથી ગોળ આકાર આપવામાં આવે છે, જ્યારે ગુંદર પાકને થાળીમાં પાથરીને તેના ચોરસ કે ચોરસાકાર ટુકડા કરવામાં આવે છે.
મહત્વપૂર્ણ: આ રેસીપીમાં મીઠાઈ બનાવવા માટે વપરાતો ખાદ્ય ગુંદર વાપરો. ગોંદ કતીરા (Gond Katira) અલગ પ્રકારનો પદાર્થ છે અને તેને આ રેસીપીમાં ખાવાના ગુંદરના બદલે વાપરવો નહીં.
ગુંદર પાક બનાવવા માટેની સામગ્રી
નીચે આપેલી સામગ્રી આશરે 18–20 મધ્યમ કદના ટુકડા બનાવવા માટે છે. ટુકડાના કદ પ્રમાણે સંખ્યા બદલાઈ શકે છે.
| સામગ્રી | પ્રમાણ |
|---|---|
| ખાવાનો ગુંદર (Edible Gum) | 100 ગ્રામ |
| ઘઉંનો લોટ | 150 ગ્રામ |
| દેશી ઘી | 150–170 ગ્રામ |
| દેશી ગોળ | 200 ગ્રામ |
| બદામ | 40 ગ્રામ |
| કાજુ | 30 ગ્રામ |
| પિસ્તા | 15 ગ્રામ |
| સૂકું નાળિયેર | 30 ગ્રામ |
| ખસખસ | 1 ટેબલસ્પૂન |
| સૂંઠ પાવડર | ½ ટીસ્પૂન |
| ગંઠોડા પાવડર | ½ ટીસ્પૂન |
| એલચી પાવડર | ½ ટીસ્પૂન |
| જાયફળ પાવડર | 1 ચપટી |
રસોઈ માટે જરૂરી વાસણો
- જાડા તળિયાવાળી કડાઈ
- લાકડાનો અથવા સ્ટીલનો ચમચો
- મોટી થાળી અથવા ટ્રે
- નાની વાટકી
- છરી અને ચોપિંગ બોર્ડ
ગુંદર પાક બનાવવાની રીત – Step by Step Recipe
તૈયારીનો સમય: આશરે 15 મિનિટ
બનાવવાનો સમય: આશરે 35–45 મિનિટ
કુલ સમય: આશરે 50–60 મિનિટ
સૌપ્રથમ ગુંદર, ઘઉંનો લોટ, ઘી, ગોળ અને સૂકો મેવો એક જગ્યાએ તૈયાર રાખો. ગુંદર સાફ કરીને તેમાં રહેલા કચરા કે બહારના કણો દૂર કરો. બધી સામગ્રી તૈયાર રાખવાથી રસોઈ દરમિયાન ઉતાવળ થતી નથી.
સ્ટેપ 2: બદામ અને કાજુ સમારી લો
બદામ, કાજુ અને પિસ્તાને નાના ટુકડામાં સમારી લો. પાકમાં કરકરો સ્વાદ ગમતો હોય તો થોડા મોટા ટુકડા રાખી શકો છો. સૂકા મેવામાંથી કોઈ કચરો કે ખરાબ ટુકડા હોય તો દૂર કરો.
સ્ટેપ 3: સૂકું નાળિયેર તૈયાર કરો
સૂકા નાળિયેરનું છીણ તૈયાર કરો. આખું સૂકું નાળિયેર હોય તો તેને છીણી લો. તેને એકદમ બારીક પાવડર કરવાની જરૂર નથી; થોડું દાણેદાર રાખવાથી પાકમાં સરસ ટેક્સચર આવે છે.
સૂકા નાળિયેરને છીણીને તૈયાર રાખો, જેથી ગુંદર પાકમાં તેનો સ્વાદ અને ટેક્સચર સારી રીતે ભળી જાય.
સ્ટેપ 4: કડાઈમાં ઘી ગરમ કરો
જાડા તળિયાવાળી કડાઈમાં ઘી નાખીને મધ્યમથી ધીમા તાપે ગરમ કરો. ઘી ઓગળી જાય અને હળવું ગરમ થાય ત્યારે ગુંદર તળવા માટે તૈયાર છે. ઘી ધુમાડો છોડે એટલું ગરમ ન થવા દો.
સ્ટેપ 5: ગુંદરને થોડો થોડો તળો
ગરમ ઘીમાં ગુંદર એકસાથે નાખવાને બદલે નાના બેચમાં ઉમેરો. ગુંદર નાખતાં જ તે ફૂલવા લાગશે. ચમચાથી હળવો ફેરવતા રહો જેથી તે સરખો તળાય. કડાઈમાં વધારે ગુંદર ભરવાથી તે સરખો ફૂલી શકતો નથી.
ગરમ ઘીમાં ગુંદર નાના બેચમાં ઉમેરો અને તે સરખો ફૂલે ત્યાં સુધી ધીમેથી તળો.
સ્ટેપ 6: ગુંદર બરાબર ફૂલી જાય ત્યાં સુધી તળો
ગુંદર ફૂલીને કદમાં મોટો, હળવો અને અંદરથી ક્રિસ્પી થાય ત્યાં સુધી તળો. કાચો ગુંદર અંદર રહી જાય તો પાકમાં કઠણ ટુકડા આવી શકે છે. ગુંદરનો રંગ વધારે ઘેરો થાય તે પહેલાં તેને ઘીમાંથી કાઢી લો.
સ્ટેપ 7: તળેલા ગુંદરને ઠંડો થવા દો
તળેલો ગુંદર એક પહોળી પ્લેટમાં કાઢો અને ઠંડો થવા દો. ગરમ ગુંદરને તરત હાથથી અડશો નહીં. ઠંડો થયા પછી તેને ક્રશ કરવો સરળ બને છે.
સ્ટેપ 8: ગુંદરને હળવો ક્રશ કરો
ઠંડો થયેલો ગુંદર હાથથી અથવા ખલબત્તામાં હળવો ક્રશ કરો. ગુંદરનો ભૂકો અને નાના કરકરા ટુકડા બંને રહે તે રીતે તૈયાર કરો. એકદમ બારીક પાવડર ન બનાવો, કારણ કે દાણેદાર ટુકડાથી પાકનું ટેક્સચર સારું રહે છે.
સ્ટેપ 9: કડાઈમાં ઘી ગરમ કરીને ઘઉંનો લોટ ઉમેરો
એ જ કડાઈમાં બાકીનું ઘી જરૂર મુજબ ઉમેરો. હવે તેમાં ઘઉંનો લોટ નાખીને ધીમા તાપે શેકવાનું શરૂ કરો. શરૂઆતમાં લોટ થોડો ઘટ્ટ અને ગઠ્ઠાવાળો લાગે તો સતત હલાવતા રહો.
સ્ટેપ 10: લોટને ધીમા તાપે શેકો
લોટને સતત હલાવતા રહો જેથી તે તળિયે ચોંટે નહીં અને સરખો શેકાય. જરૂર પ્રમાણે આશરે 15–20 મિનિટ લાગી શકે છે. સમય કડાઈ, ગેસની આંચ અને લોટના પ્રમાણ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.
સ્ટેપ 11: લોટનો રંગ અને સુગંધ તપાસો
લોટનો રંગ હળવો સોનેરી થાય અને તેમાંથી શેકાયેલી સુગંધ આવવા લાગે ત્યારે લોટ તૈયાર થઈ રહ્યો છે. તેને વધુ પડતો બ્રાઉન કે કાળો ન થવા દો. લોટનો કાચો સ્વાદ રહેતો હોય તો થોડો વધુ સમય ધીમા તાપે શેકો.
લોટનો રંગ હળવો સોનેરી થાય અને તેમાંથી સરસ શેકાયેલી સુગંધ આવવા લાગે ત્યારે લોટ તૈયાર થઈ ગયો છે. તેને વધારે પડતો બ્રાઉન થવા ન દો.
સ્ટેપ 12: સૂકો મેવો ઉમેરો
હવે તેમાં સમારેલા બદામ, કાજુ અને પિસ્તા ઉમેરો. ધીમા તાપે એકથી બે મિનિટ હલાવો જેથી સૂકા મેવાનો સ્વાદ લોટમાં ભળી જાય. મેવો વધારે શેકાઈને બળી ન જાય તેનું ધ્યાન રાખો.
સ્ટેપ 13: નાળિયેર અને મસાલા ઉમેરો
હવે સૂકું નાળિયેર અને ખસખસ ઉમેરો. ત્યારબાદ સૂંઠ પાવડર, ગંઠોડા પાવડર, એલચી પાવડર અને જાયફળ ઉમેરો. બધું સરખું મિક્સ કરો જેથી મસાલાની સુગંધ સમગ્ર મિશ્રણમાં ફેલાય.
સ્ટેપ 14: તળેલો ગુંદર મિશ્રણમાં ઉમેરો
હવે તૈયાર કરેલો ક્રશ કરેલો ગુંદર કડાઈમાં ઉમેરો. લોટ અને સૂકા મેવાના મિશ્રણ સાથે હળવા હાથે મિક્સ કરો. ગુંદર સરખો ફેલાય તેની કાળજી રાખો.
સ્ટેપ 15: ગોળ ઓગાળો
અલગ નાની કડાઈમાં થોડું ઘી લો અને તેમાં સમારેલો ગોળ ઉમેરો. ધીમા તાપે ગોળ ઓગાળો. ગોળને વધારે ગરમ કરીને કડક ચાસણી બનાવવાની જરૂર નથી. તે સંપૂર્ણ ઓગળે એટલે ગેસ બંધ કરો.
સ્ટેપ 16: ગોળનું મિશ્રણ ગુંદર પાકમાં ઉમેરો
ગેસ બંધ કર્યા પછી ઓગાળેલો ગોળ ધીમે ધીમે તૈયાર ગુંદર અને લોટના મિશ્રણમાં ઉમેરો. ચમચાથી ઝડપથી અને સરખી રીતે હલાવો જેથી ગોળ દરેક ભાગમાં ભળી જાય. મિશ્રણ ખૂબ ઠંડું થાય તે પહેલાં આ કામ પૂરું કરો.
સ્ટેપ 17: તૈયાર મિશ્રણને થાળીમાં પાથરો
એક થાળીમાં થોડું ઘી લગાવો. તૈયાર ગુંદર પાકનું મિશ્રણ તેમાં નાખીને ચમચા અથવા વાટકીની પાછળની બાજુથી સરખું દબાવી પાથરો. ઉપરથી પિસ્તા અને બદામની કતરણ નાખી શકો છો.
સ્ટેપ 18: ગુંદર પાકના ટુકડા કાપો
મિશ્રણ હજી થોડું ગરમ હોય અને આકાર પકડી રહ્યું હોય ત્યારે છરીથી ચોરસ કે ચોરસાકાર કાપના નિશાન બનાવો. તેને સંપૂર્ણ સેટ થવા દો. બહુ ગરમ હોય ત્યારે કાપવાથી આકાર બગડી શકે છે અને સંપૂર્ણ ઠંડું થયા પછી કાપવું મુશ્કેલ બની શકે છે.
સ્ટેપ 19: ઠંડો કરીને સ્ટોર કરો
ગુંદર પાક સંપૂર્ણ ઠંડો અને સેટ થઈ જાય પછી ટુકડાઓ અલગ કરો. હવે તમારો સ્વાદિષ્ટ અને દાણેદાર Homemade Gujarati Gond Pak તૈયાર છે. તેને સ્વચ્છ અને સૂકા હવાચુસ્ત ડબ્બામાં રાખો.
ગુંદર પાક સંપૂર્ણ ઠંડો અને સેટ થઈ જાય પછી તેના ટુકડા અલગ કરો. ત્યારબાદ સ્વચ્છ અને સૂકા હવાચુસ્ત ડબ્બામાં ભરીને રાખો, જેથી તેનો સ્વાદ અને ટેક્સચર જળવાઈ રહે.
ગુંદર પાક બનાવતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની ખાસ ટિપ્સ
- યોગ્ય ગુંદર પસંદ કરો: મીઠાઈ બનાવવા માટે મળતો ફૂડ-ગ્રેડ ખાવાનો ગુંદર જ વાપરો.
- ગુંદર નાના બેચમાં તળો: વધારે ગુંદર એકસાથે નાખવાથી તે સરખો ફૂલી શકતો નથી.
- ઘી વધારે ગરમ ન કરો: ખૂબ ગરમ ઘીમાં ગુંદર બહારથી શેકાઈ શકે છે પરંતુ અંદરથી કાચો રહી શકે છે.
- લોટ ધીમા તાપે શેકો: લોટનો કાચો સ્વાદ દૂર કરવા માટે તેને પૂરતો શેકવો જરૂરી છે.
- ગોળ વધારે ગરમ ન કરો: ગોળને માત્ર ઓગાળવો; વધારે પકવવાથી પાક કઠણ થઈ શકે છે.
- મિશ્રણ ગરમ હોય ત્યારે પાથરો: ઠંડું થયા પછી મિશ્રણ ઝડપથી સેટ થઈ શકે છે.
- યોગ્ય સમયે કાપો: સંપૂર્ણ કઠણ થયા પછી કાપવાને બદલે થોડું સેટ થાય ત્યારે નિશાન બનાવો.
ગુંદર પાક બનાવતી વખતે થતી સામાન્ય ભૂલો
| સામાન્ય ભૂલ | યોગ્ય ઉકેલ |
|---|---|
| ગુંદર અંદરથી કાચો રહે | નાના બેચમાં ધીમે અને સરખો તળો. |
| ગુંદર બળી જાય | ઘીનું તાપમાન ઓછું રાખો અને ગુંદરને સતત ધ્યાનથી તળો. |
| લોટમાંથી કાચો સ્વાદ આવે | લોટને પૂરતો સમય ધીમા તાપે શેકો. |
| પાક વધારે કઠણ થાય | ગોળને વધારે ગરમ ન કરો અને પ્રમાણ ચકાસો. |
| પાક છૂટો પડતો હોય | ગોળ અને ઘીનું પ્રમાણ તથા મિશ્રણ બરાબર ભળ્યું છે કે નહીં તે તપાસો. |
| પાકમાં ગુંદરના મોટા ટુકડા રહે | તળ્યા પછી ગુંદરને ઠંડો કરીને હળવો ક્રશ કરો. |
ગુંદર પાકને કેવી રીતે સ્ટોર કરવો?
ગુંદર પાકને યોગ્ય રીતે સાચવવો જરૂરી છે, જેથી તેનો સ્વાદ અને ટેક્સચર જળવાઈ રહે.
- ગુંદર પાકને સંપૂર્ણ ઠંડો થયા પછી જ ડબ્બામાં ભરો.
- હવાચુસ્ત (Airtight) કન્ટેનરનો ઉપયોગ કરો.
- ડબ્બો સ્વચ્છ અને સંપૂર્ણ સૂકો હોવો જોઈએ.
- ભેજ અને સીધા સૂર્યપ્રકાશથી દૂર રાખો.
- ગરમ અને ભેજવાળા વાતાવરણમાં ફ્રિજમાં રાખવું વધુ યોગ્ય હોઈ શકે છે.
- ફ્રિજમાં રાખેલો પાક ખાતા પહેલાં થોડીવાર બહાર રાખો.
તે કેટલા દિવસ સુધી સારો રહેશે તે ગોળની ભેજ, સામગ્રીની ગુણવત્તા, બનાવવાની સ્વચ્છતા અને સ્ટોરેજની સ્થિતિ પર આધારિત છે. બગાડના સંકેતો દેખાય તો તેનું સેવન ન કરો.
ગુંદર પાક ખાવાના ફાયદા અને સાવચેતીઓ
ગુંદર પાકમાં ગુંદર, ઘી, ઘઉંનો લોટ, ગોળ અને સૂકો મેવો હોય છે. આ સામગ્રીમાંથી શરીરને ઊર્જા મળે છે અને સૂકા મેવામાંથી ચરબી, પ્રોટીન તથા વિવિધ સૂક્ષ્મ પોષક તત્ત્વો મળે છે.
- સૂકા મેવામાંથી પ્રોટીન અને અસંતૃપ્ત ચરબી મળે છે.
- ઘી અને ગોળ વાનગીમાં ઊર્જા વધારે છે.
- ઘઉંના લોટમાંથી કાર્બોહાઇડ્રેટ મળે છે.
- ગુંદર પરંપરાગત મીઠાઈમાં ઉપયોગમાં લેવાતો ખાદ્ય ઘટક છે.
સાવચેતી:
- ગુંદર પાકમાં ઘી અને ગોળ હોવાથી તેનું સેવન મર્યાદિત માત્રામાં કરો.
- ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોએ ગોળની માત્રા અને કુલ કાર્બોહાઇડ્રેટનું ધ્યાન રાખવું.
- કેલરી નિયંત્રિત કરતા લોકોએ નાના ટુકડામાં સેવન કરવું.
- ઘઉંની એલર્જી અથવા ગ્લૂટેન અસહિષ્ણુતા ધરાવતા લોકોએ આ રેસીપી ટાળવી અથવા યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરવો.
ગુંદર પાકને કોઈ બીમારીની સારવાર તરીકે ગણવો નહીં. તેના પરંપરાગત ઉપયોગ અને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયેલા આરોગ્યલાભ વચ્ચે તફાવત સમજવો જરૂરી છે.
ગુંદર પાક વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
1. ગુંદર પાક બનાવવા માટે કયો ગુંદર વાપરવો?
ગુંદર પાક બનાવવા માટે ખાવાનો ફૂડ-ગ્રેડ ગુંદર વાપરવો. સામાન્ય રીતે મીઠાઈ અને લાડુ બનાવવા માટે મળતો ખાદ્ય ગુંદર ઉપયોગમાં લેવાય છે. ગોંદ કતીરા અથવા પાણીમાં ફૂલતો ગુંદર આ રેસીપી માટે યોગ્ય વિકલ્પ નથી.
2. ગુંદર પાકમાં ગુંદર કેવી રીતે તળવો?
કડાઈમાં ઘી ગરમ કરીને ગુંદર થોડો થોડો ઉમેરવો. ગુંદર ફૂલીને કદમાં મોટો અને હળવો થાય ત્યાં સુધી તળવો. ત્યારબાદ તેને પ્લેટમાં કાઢીને ઠંડો થવા દો અને હળવો ક્રશ કરો.
3. ગુંદર પાકમાં ગોળ વાપરી શકાય?
હા, ગુંદર પાકમાં ખાંડની જગ્યાએ દેશી ગોળ વાપરી શકાય છે. ગોળને થોડા ઘીમાં ધીમા તાપે ઓગાળીને તૈયાર મિશ્રણમાં ઉમેરવો. ગોળને વધારે ગરમ ન કરવો.
4. ગુંદર પાકમાં ઘઉંના લોટની જગ્યાએ બીજો લોટ વાપરી શકાય?
ઘઉંના લોટની જગ્યાએ કેટલીક પરંપરાગત રેસીપીમાં અડદનો લોટ પણ વપરાય છે. જોકે તેનો સ્વાદ અને ટેક્સચર અલગ રહેશે. લોટ બદલતી વખતે ઘી અને ગોળનું પ્રમાણ પણ તપાસવું જરૂરી છે.
5. ગુંદર પાક કેટલા દિવસ સુધી સારો રહે?
તેની સંગ્રહ અવધિ સામગ્રીની ભેજ, સ્વચ્છતા અને સ્ટોરેજ પર આધારિત છે. તેને સંપૂર્ણ ઠંડો કરીને સૂકા હવાચુસ્ત ડબ્બામાં રાખો. બગાડના સંકેતો દેખાય તો ખાવો નહીં.
6. ગુંદર પાક કઠણ કેમ થઈ જાય છે?
ગોળ વધારે ગરમ થવો, મિશ્રણમાં ભેજનું પ્રમાણ ઓછું હોવું અથવા ઘી અને ગોળનું પ્રમાણ યોગ્ય ન હોવું તેના કારણો હોઈ શકે છે. ગોળને માત્ર ઓગાળીને મિશ્રણમાં ઉમેરવો.
7. ગુંદર પાકમાં કેટલું ઘી નાખવું?
આ રેસીપીમાં 150થી 170 ગ્રામ ઘીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. ગુંદર તળવા અને ઘઉંનો લોટ શેકવા માટે તેનું પ્રમાણ જરૂર પ્રમાણે વહેંચવું.
8. ગુંદર પાક અને ગુંદરના લાડુમાં શું તફાવત છે?
બંનેમાં ગુંદર, ઘી, ગોળ અને સૂકો મેવો વપરાય છે. મુખ્ય તફાવત બનાવવાની અને આકાર આપવાની રીતમાં છે. ગુંદર પાકને થાળીમાં પાથરીને ટુકડા કરવામાં આવે છે, જ્યારે ગુંદરના લાડુને ગોળ આકાર આપવામાં આવે છે.
9. ગુંદર પાક શિયાળામાં જ ખવાય છે?
ગુંદર પાક ખાસ કરીને શિયાળામાં બનાવવાની પરંપરા છે, પરંતુ તેને અન્ય ઋતુઓમાં પણ ખાઈ શકાય છે. યોગ્ય સ્ટોરેજ રાખવું જરૂરી છે.
10. ગુંદર પાકને ફ્રિજમાં રાખી શકાય?
હા, ખાસ કરીને ગરમ અને ભેજવાળા વાતાવરણમાં ફ્રિજમાં રાખી શકાય છે. તેને હવાચુસ્ત અને સૂકા ડબ્બામાં રાખો અને ખાવા પહેલાં થોડો સમય સામાન્ય તાપમાને રહેવા દો.
નિષ્કર્ષ
ગુંદર પાક એક સ્વાદિષ્ટ અને પરંપરાગત ગુજરાતી મીઠાઈ છે, જેને ઘરે સરળતાથી બનાવી શકાય છે. ગુંદરને યોગ્ય રીતે તળવો, ઘઉંના લોટને ધીમા તાપે શેકવો અને ગોળને યોગ્ય રીતે ઓગાળવો એ આ રેસીપીની મુખ્ય બાબતો છે.
જો તમે આ શિયાળામાં ઘરે કંઈક ખાસ અને પરંપરાગત મીઠાઈ બનાવવા માંગતા હો, તો આ ગુંદર પાક બનાવવાની રીત જરૂર અજમાવો. યોગ્ય પ્રમાણ અને થોડી કાળજી રાખવાથી તમે સ્વાદિષ્ટ ગુંદર પાક બનાવી શકશો.



















0 Comments