શિયાળાની ઋતુમાં દક્ષિણ ગુજરાતની એક ખાસ અને સ્વાદિષ્ટ વાનગી એટલે ઉંબાડિયું. સુરત અને વલસાડ વિસ્તારમાં મળતું વલસાડી ઉંબાડિયું તેના લીલા મસાલા, સુરતી પાપડી, રતાળું, શક્કરિયાં અને વિવિધ શાકભાજીના અનોખા સ્વાદ માટે જાણીતું છે. પરંપરાગત રીતે ઉંબાડિયું માટલામાં અથવા ખાસ ઢોકળિયાંમાં બનાવવામાં આવે છે, પરંતુ ઘરે માટલું ન હોય તો કૂકરમાં પણ ઉંબાડિયું બનાવી શકાય છે.
આજે જાણીએ કૂકરમાં ઉંબાડિયું બનાવવાની રીત, જેમાં સુરતી પાપડી, પાપડીના દાણા, બટાકા, નાના રીંગણ, રતાળું અને લીલા મસાલાની સુગંધથી ભરપૂર સ્વાદિષ્ટ ઉંબાડિયું સરળતાથી તૈયાર કરી શકીએ. આ રેસીપીમાં ઉંબાડિયાના મસાલાની પેસ્ટ કેવી રીતે બનાવવી અને શાકભાજી કયા ક્રમમાં ઉમેરવા તેની પણ વિગતવાર માહિતી આપી છે.
5 લિટરના પ્રેશર કૂકર માટે સમય
શાકભાજી તૈયાર કરવી - 15–20 મિનિટ
લીલો મસાલો બનાવવો - 5–10 મિનિટ
પ્રેશર બન્યા પછી ધીમા તાપે - 5–7 મિનિટ
કુદરતી રીતે દબાણ ઉતરવું - 10–15 મિનિટ (અંદાજે)
કુલ અંદાજિત સમય - 45–55 મિનિટ
ઉંબાડિયું બનાવવા માટેની સામગ્રી
નીચે આપેલું પ્રમાણ અંદાજે 4 વ્યક્તિ માટે છે.
શાકભાજી માટે
સુરતી પાપડી અથવા લીલી પાપડી – 500 ગ્રામ
પાપડીના દાણા – ½ કપ (મળે તો)
બટાકા – 3 મધ્યમ કદના
રતાળું – 200 ગ્રામ
શક્કરિયું – 1 નંગ
નાના રીંગણ – 4 થી 5
સૂરણ – 150 ગ્રામ (વૈકલ્પિક)
લીલી ડુંગળી – 2 નંગ (વૈકલ્પિક)
લીલા મસાલાની પેસ્ટ માટે
લીલું લસણ – ½ કપ સમારેલું
લીલી ડુંગળીના પાન – ¼ કપ
કોથમીર – 1 કપ
ફુદીનો – ¼ કપ
લીલાં મરચાં – 4 થી 5
આદુ – 1 ઇંચનો ટુકડો
લીલી હળદર – 1 નાનો ટુકડો (વૈકલ્પિક)
સિંગદાણાનો ભૂકો – ½ કપ
તલ – 2 ટેબલસ્પૂન
અજમો – ½ નાની ચમચી
હિંગ – 1 ચપટી
ધાણાજીરું – 2 નાની ચમચી
મીઠું – સ્વાદ પ્રમાણે
તેલ – 3 ટેબલસ્પૂન
લીંબુનો રસ – 1 ટેબલસ્પૂન (વૈકલ્પિક)
કૂકર માટે
પાણી – આશરે ¼ કપ અથવા જરૂર મુજબ
તેલ – 1 ટેબલસ્પૂન
કૂકરમાં ઉંબાડિયું બનાવવાની રીત
સ્ટેપ 1: શાકભાજી સાફ કરીને તૈયાર કરો
સૌપ્રથમ સુરતી પાપડી અને લીલી પાપડીને સારી રીતે ધોઈ લો. પાપડીના બંને છેડા કાઢીને જરૂર મુજબ ટુકડા કરો. જો પાપડીના દાણા ઉપલબ્ધ હોય તો તેને પણ સાફ કરી લો.
હવે બટાકા, રતાળું, શક્કરિયું અને સૂરણને ધોઈને મોટા ટુકડામાં સમારી લો. નાના રીંગણને ધોઈને તેમાં વચ્ચે બે કાપા મૂકો, પરંતુ રીંગણ આખાં રહે તે રીતે કાપવા.
સ્ટેપ 2: ઉંબાડિયાના મસાલાની પેસ્ટ બનાવો
મિક્સરના જારમાં કોથમીર, ફુદીનો, લીલું લસણ, લીલી ડુંગળીના પાન, લીલાં મરચાં, આદુ અને લીલી હળદર ઉમેરો.
તેમાં સિંગદાણાનો ભૂકો, તલ, અજમો, હિંગ, ધાણાજીરું, મીઠું અને થોડું તેલ ઉમેરો. હવે આ બધી સામગ્રીને જરૂર મુજબ થોડું પાણી નાખીને જાડી લીલી પેસ્ટ બનાવી લો.
આ લીલો મસાલો ઉંબાડિયાને તેનો ખાસ સ્વાદ અને સુગંધ આપે છે. પેસ્ટ બહુ પાતળી ન બનાવવી, જેથી તે શાકભાજી પર સારી રીતે ચોંટી રહે.
સ્ટેપ 3: શાકભાજીમાં લીલો મસાલો ભેળવો
એક મોટા વાસણમાં સુરતી પાપડી, પાપડીના દાણા, બટાકા, રતાળું, શક્કરિયું અને સૂરણ ઉમેરો. તેમાં તૈયાર કરેલો લીલો મસાલો નાખીને હળવા હાથે મિક્સ કરો.
નાના રીંગણમાં પણ થોડો મસાલો ભરી દો. બાકી રહેલો મસાલો શાકભાજી પર સરખી રીતે લગાવી દો. મસાલો દરેક શાકભાજી સુધી પહોંચે તેનું ધ્યાન રાખો.
સ્ટેપ 4: કૂકરમાં શાકભાજી ગોઠવો
હવે પ્રેશર કૂકરમાં થોડું તેલ લગાવો. સૌથી પહેલાં પાપડી અને અન્ય કઠણ શાકભાજીનો એક ભાગ ગોઠવો. ત્યારબાદ મસાલો લગાવેલા બટાકા, રતાળું, શક્કરિયું અને સૂરણ ઉમેરો.
છેલ્લે મસાલો ભરેલા નાના રીંગણ ગોઠવો. બાકી રહેલો લીલો મસાલો ઉપરથી ફેલાવી દો.
કૂકરના તળિયે ચોંટે નહીં તે માટે આશરે ¼ કપ પાણી ઉમેરો. શાકભાજીમાંથી પણ પાણી છૂટે છે, તેથી શરૂઆતમાં વધારે પાણી ઉમેરવાની જરૂર નથી.
સ્ટેપ 5: કૂકરમાં ઉંબાડિયું પકાવો
હવે કૂકરનું ઢાંકણ બંધ કરો અને મધ્યમ તાપે ગરમ કરો. દબાણ બન્યા પછી તાપ ધીમો કરી અંદાજે 8થી 10 મિનિટ પકાવો. આ સમય કૂકર, શાકભાજીના ટુકડાના કદ અને પ્રમાણ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.
તાપ બંધ કર્યા પછી કૂકરનું દબાણ કુદરતી રીતે ઓછું થવા દો. દબાણ સંપૂર્ણપણે નીકળી જાય પછી જ ઢાંકણ ખોલો.
ખાસ ધ્યાન: કૂકરનું મહત્તમ ભરાવાનું પ્રમાણ ક્યારેય ઓળંગશો નહીં. કૂકર ઉત્પાદકની સૂચનાઓનું પાલન કરો. શાકભાજી કાચાં હોય તો જરૂર મુજબ થોડો વધુ સમય પકાવો, પરંતુ વધારે પકાવવાથી શાકભાજી મસળી શકે છે.
સ્ટેપ 6: તૈયાર ઉંબાડિયું પીરસો
કૂકર ખોલ્યા પછી શાકભાજી નરમ થઈ છે કે નહીં તે તપાસો. જો શાકમાં વધારે પાણી હોય તો ઢાંકણ વગર ધીમા તાપે થોડીવાર પકવીને વધારાનું પાણી સૂકવી શકો છો.
હવે ઉપરથી થોડી કોથમીર અને લીંબુનો રસ ઉમેરો. તૈયાર છે ગરમાગરમ કૂકરમાં બનાવેલું વલસાડી ઉંબાડિયું.
તેને ગરમાગરમ રોટલી, પૂરી અથવા જાડી ગુજરાતી રોટલી સાથે પીરસો.
ઉંબાડિયું બનાવતી વખતે ખાસ ટિપ્સ
તાજી પાપડી પસંદ કરો: તાજી સુરતી પાપડી અને પાપડીના દાણા ઉંબાડિયાનો સ્વાદ વધારે છે.
મસાલો જાડો રાખો: લીલા મસાલાની પેસ્ટ બહુ પાતળી ન બનાવો.
શાકભાજી મોટા ટુકડામાં કાપો: નાના ટુકડા ઝડપથી ઓગળી શકે છે.
પાણી ઓછું ઉમેરો: વધારે પાણી નાખવાથી ઉંબાડિયું શાક જેવું પાતળું થઈ શકે છે.
ધીમા તાપે પકાવો: દબાણ બન્યા પછી ધીમા તાપે પકાવવાથી શાકભાજી સરખાં ચડે છે.
મસાલો સ્વાદ પ્રમાણે ગોઠવો: તીખું પસંદ હોય તો લીલાં મરચાંનું પ્રમાણ વધારી શકો છો.
કૂકરનું દબાણ સંપૂર્ણ ઉતરવા દો: દબાણ બાકી હોય ત્યારે ક્યારેય કૂકર ખોલવાનો પ્રયાસ ન કરો.
ઉંબાડિયું ઘરે કેવી રીતે બનાવવું?
ઉંબાડિયું ઘરે બનાવવા માટે સુરતી પાપડી, બટાકા, રતાળું, શક્કરિયું અને નાના રીંગણ જેવા શિયાળુ શાકભાજી લો. કોથમીર, ફુદીનો, લીલું લસણ, લીલાં મરચાં, સિંગદાણાનો ભૂકો અને તલથી લીલો મસાલો બનાવો. શાકભાજીમાં મસાલો ભેળવીને કૂકરમાં થોડું પાણી ઉમેરી પકાવો. આ રીતે માટલાની જગ્યાએ કૂકરનો ઉપયોગ કરીને પણ ઘરે સ્વાદિષ્ટ ઉંબાડિયું બનાવી શકાય છે.
વલસાદી ઉંબાડિયું અને સુરતી ઉંબાડિયું વચ્ચે શું ખાસ છે?
વલસાડી ઉંબાડિયું અને સુરતી ઉંબાડિયું બંને દક્ષિણ ગુજરાતની લોકપ્રિય શિયાળુ વાનગીઓ છે. તેમાં સુરતી પાપડી, લીલી પાપડી, પાપડીના દાણા, રતાળું, શક્કરિયું, બટાકા અને લીલા મસાલાનો ઉપયોગ થઈ શકે છે.
પરંપરાગત રીતે ઉંબાડિયું માટલામાં અથવા ખાસ ઢોકળિયાંમાં બનાવવામાં આવે છે. તેમાં શાકભાજી અને મસાલાને ખાસ રીતે ગોઠવીને ધીમે તાપે પકવવામાં આવે છે. ઘરે બનાવતી વખતે કૂકરનો ઉપયોગ કરવાથી પ્રક્રિયા સરળ બને છે, જોકે માટલામાં બનતા ઉંબાડિયાનો ધુમાડાવાળો અને પરંપરાગત સ્વાદ અલગ હોઈ શકે છે.
ઉંબાડિયું બનાવવામાં થતી સામાન્ય ભૂલો
વધારે પાણી ઉમેરવું: ઉંબાડિયું પાતળું થઈ શકે છે. શરૂઆતમાં ઓછું પાણી ઉમેરો.
શાકભાજી બહુ નાના કાપવા: તે વધારે ચડીને મસળી શકે છે.
મસાલો ઓછો ભેળવવો: શાકભાજીમાં સરખો સ્વાદ આવતો નથી.
વધારે સમય સુધી પકાવવું: પાપડી અને નરમ શાકભાજી ઓગળી શકે છે.
કૂકર તરત ખોલવું: દબાણ સંપૂર્ણપણે નીકળ્યા વગર ઢાંકણ ખોલવું જોખમી છે.
ઉંબાડિયું કેટલા સમયમાં તૈયાર થાય છે?
ઉંબાડિયું બનાવવામાં શાકભાજી સાફ કરવા અને સમારવામાં અંદાજે 15થી 20 મિનિટ, લીલો મસાલો બનાવવામાં 10 મિનિટ અને કૂકરમાં પકાવવામાં અંદાજે 8થી 10 મિનિટનો સમય લાગી શકે છે. કૂકરનું દબાણ ઉતરવા માટેનો સમય અલગ રહેશે. શાકભાજીના કદ અને કૂકરના પ્રકાર પ્રમાણે કુલ સમય બદલાઈ શકે છે.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
1. ઉંબાડિયું ઘરે કેવી રીતે બનાવવું?
સુરતી પાપડી, બટાકા, રતાળું, શક્કરિયાં અને નાના રીંગણમાં કોથમીર, ફુદીનો, લીલા લસણ અને સિંગદાણાના ભૂકાથી બનાવેલો લીલો મસાલો ભેળવો. ત્યારબાદ કૂકરમાં થોડું પાણી ઉમેરી પકાવો.
2. કૂકરમાં ઉંબાડિયું બનાવવાની રીત શું છે?
સૌપ્રથમ શાકભાજી અને લીલો મસાલો તૈયાર કરો. કૂકરમાં તેલ લગાવી શાકભાજી ગોઠવો, થોડું પાણી ઉમેરો અને ઢાંકણ બંધ કરો. દબાણ બન્યા પછી ધીમા તાપે અંદાજે 8થી 10 મિનિટ પકાવો. કૂકરનું દબાણ સંપૂર્ણ ઉતરે પછી જ ખોલો.
3. વલસાદી ઉંબાડિયું કેવી રીતે બનાવવું?
વલસાદી ઉંબાડિયું બનાવવા માટે સુરતી પાપડી, રતાળું, શક્કરિયું, બટાકા, નાના રીંગણ અને લીલા મસાલાનો ઉપયોગ કરો. પરંપરાગત રીતે તેને માટલામાં અથવા ઢોકળિયાંમાં બનાવવામાં આવે છે. ઘરે કૂકરમાં પણ તેની સરળ આવૃત્તિ બનાવી શકાય છે.
4. ઉંબાડિયાના મસાલાની પેસ્ટ કેવી રીતે બનાવવી?
કોથમીર, ફુદીનો, લીલું લસણ, લીલાં મરચાં, આદુ, સિંગદાણાનો ભૂકો, તલ, અજમો, હિંગ, ધાણાજીરું અને મીઠું મિક્સરમાં નાખો. જરૂર મુજબ થોડું પાણી અને તેલ ઉમેરી જાડી પેસ્ટ બનાવો.
5. ઉંબાડિયામાં કયા શાકભાજી નાખવામાં આવે છે?
ઉંબાડિયામાં સામાન્ય રીતે સુરતી પાપડી, લીલી પાપડી, પાપડીના દાણા, રતાળું, શક્કરિયું, બટાકા અને નાના રીંગણનો ઉપયોગ થાય છે. કેટલીક આવૃત્તિમાં સૂરણ અને લીલી ડુંગળી પણ ઉમેરવામાં આવે છે.
6. માટલા વગર ઉંબાડિયું કેવી રીતે બનાવવું?
માટલું ન હોય તો જાડા તળિયાવાળા કૂકર અથવા યોગ્ય ભારે વાસણમાં ઉંબાડિયું બનાવી શકાય છે. કૂકરમાં થોડું પાણી ઉમેરી શાકભાજીને પકાવો. પરંપરાગત માટલામાં બનતા સ્વાદથી તેનો સ્વાદ થોડો અલગ હોઈ શકે છે.
7. ઉંબાડિયું કેટલા સમયમાં તૈયાર થાય છે?
તૈયારી અને મસાલો બનાવવાનો સમય મળીને અંદાજે 25થી 30 મિનિટ થઈ શકે છે. કૂકરમાં પકાવવાનો સમય અંદાજે 8થી 10 મિનિટ છે, ઉપરાંત દબાણ ઉતરવાનો સમય લાગશે. વાસ્તવિક સમય શાકભાજી અને કૂકર પ્રમાણે બદલાય છે.
અંતમાં
શિયાળાની ઋતુમાં સુરતી પાપડી, રતાળું, શક્કરિયું અને લીલા મસાલાથી બનેલું ઉંબાડિયું ખાવાની મજા જ અલગ છે. હવે માટલું ન હોય તો પણ કૂકરની મદદથી ઘરે વલસાડી ઉંબાડિયાની સરળ આવૃત્તિ બનાવી શકો છો. આ રેસીપી અજમાવીને ગરમાગરમ ઉંબાડિયું પરિવાર સાથે માણો.







0 Comments