ભરેલા મરચાનું શાક બનાવવાની રીત | કાઠિયાવાડી સ્ટાઇલમાં મસાલેદાર ભરેલા મરચા
ગુજરાતી ભોજનમાં શાક, રોટલી, દાળ અને ભાતની સાથે જો કોઈ ચટપટી અને મસાલેદાર સાઇડ ડિશ હોય તો જમવાની મજા વધી જાય છે. ભરેલા મરચાનું શાક એક એવી પરંપરાગત ગુજરાતી અને કાઠિયાવાડી વાનગી છે, જેનો સ્વાદ ખાટો, તીખો અને થોડો મીઠો હોય છે. તેમાં મોટા લીલા મરચાંની અંદર ચણાના લોટ, શેકેલા સીંગદાણા, તલ અને વિવિધ મસાલાનું સ્વાદિષ્ટ સ્ટફિંગ ભરવામાં આવે છે.
આજે આપણે ઘરે સરળતાથી કાઠિયાવાડી સ્ટાઇલમાં ભરેલા મરચા બનાવવાની રીત શીખીશું. આ રેસીપીમાં મરચાંની તીખાશને સંતુલિત કરવા માટે યોગ્ય મસાલાનું પ્રમાણ, ચણાનો લોટ શેકવાની રીત અને મરચાંને તૂટ્યા વગર ધીમી આંચ પર રાંધવાની ખાસ ટિપ્સ પણ જાણીશું.
ભરેલા મરચાનું શાક – રેસીપીની ખાસિયતો
તૈયારીનો સમય: 15 મિનિટ
બનાવવાનો સમય: 20 મિનિટ
કુલ સમય: 35 મિનિટ
સર્વિંગ: 3–4 વ્યક્તિ માટે
રેસીપીનો પ્રકાર: ગુજરાતી સાઇડ ડિશ
રસોઈની શૈલી: કાઠિયાવાડી
મુશ્કેલી: સરળ
તીખાશ: મરચાંની જાત પ્રમાણે મધ્યમ
ભરેલા મરચાનું શાક બનાવવા માટેની સામગ્રી
1. મરચાં માટેની સામગ્રી
| સામગ્રી | જથ્થો |
|---|---|
| મોટા મોળા લીલા મરચાં | 250 ગ્રામ (10–12 નંગ) |
| તેલ | 2 મોટી ચમચી |
2. ભરેલા મરચાના મસાલા માટેની સામગ્રી
| સામગ્રી | જથ્થો |
|---|---|
| ચણાનો લોટ | ½ કપ |
| શેકેલા સીંગદાણા | ¼ કપ |
| સફેદ તલ | 1 મોટી ચમચી |
| વરિયાળી | ½ નાની ચમચી |
| ધાણાજીરું પાઉડર | 1½ નાની ચમચી |
| હળદર | ½ નાની ચમચી |
| લાલ મરચું પાઉડર | ½ નાની ચમચી |
| ગરમ મસાલો | ¼ નાની ચમચી |
| હિંગ | 1 ચપટી |
| મીઠું | સ્વાદ પ્રમાણે |
| ગોળ | 1 નાની ચમચી |
| લીંબુનો રસ | 1 મોટી ચમચી |
| કોથમીર | 2 મોટી ચમચી |
| તેલ | 1 મોટી ચમચી |
3. વઘાર માટેની સામગ્રી
| સામગ્રી | જથ્થો |
|---|---|
| તેલ | 2 મોટી ચમચી |
| રાઈ | ½ નાની ચમચી |
| જીરું | ½ નાની ચમચી |
| હિંગ | 1 ચપટી |
| હળદર | 1 ચપટી |
ભરેલા મરચાં બનાવવા માટે કયા મરચાં લેવા?
ભરેલા મરચાનું શાક સ્વાદિષ્ટ બનાવવા માટે મરચાંની પસંદગી ખૂબ મહત્વની છે. આ રેસીપી માટે ભવનગરી મરચાં અથવા ભરવા યોગ્ય મોટા અને ઓછા તીખા લીલા મરચાં પસંદ કરો.
મરચાં પસંદ કરતી વખતે ધ્યાન રાખો:
મરચાં તાજાં, લીલાં અને થોડાં જાડાં હોવા જોઈએ.
મરચાંમાં મસાલો ભરવા માટે પૂરતી જગ્યા હોવી જોઈએ.
ખૂબ પાતળાં અથવા વધારે તીખાં મરચાં ટાળો.
મરચાંની છાલ પર કરચલી કે કાળા ડાઘ ન હોવા જોઈએ.
તીખાશ ઓછી જોઈતી હોય તો અંદરના બીજ અને સફેદ ભાગ કાઢી નાખો.
ભરેલા મરચાનો મસાલો બનાવવાની રીત
ભરેલા મરચાનો સ્વાદ તેના સ્ટફિંગ મસાલા પર આધાર રાખે છે. ચણાનો લોટ, સીંગદાણા અને તલનું મિશ્રણ મસાલાને સરસ સ્વાદ અને ટેક્સચર આપે છે.
સૌપ્રથમ કડાઈમાં ચણાનો લોટ ધીમી આંચ પર શેકો. લોટમાંથી સરસ સુગંધ આવવા લાગે અને તેનો રંગ થોડો બદલાય ત્યારે ગેસ બંધ કરો. હવે શેકેલા સીંગદાણાને અધકચરા વાટી લો. તેમાં તલ અને વરિયાળી ઉમેરો.
એક મોટા બાઉલમાં શેકેલો ચણાનો લોટ, સીંગદાણાનો ભૂકો, તલ, વરિયાળી, ધાણાજીરું, હળદર, લાલ મરચું, ગરમ મસાલો, હિંગ અને મીઠું ઉમેરો. હવે ગોળ, લીંબુનો રસ, કોથમીર અને તેલ ઉમેરીને બરાબર મિક્સ કરો.
મસાલો થોડો ભેજવાળો અને દાણાદાર હોવો જોઈએ. તે એટલો સૂકો ન હોવો જોઈએ કે મરચામાંથી બહાર પડી જાય અને એટલો ભીનો પણ ન હોવો જોઈએ કે અંદરથી ચીકણો થઈ જાય.
ભરેલા મરચાનું શાક બનાવવાની સ્ટેપ બાય સ્ટેપ રીત
સ્ટેપ 1: મરચાં પસંદ કરીને ધોઈ લો
સૌપ્રથમ 250 ગ્રામ મોટા અને ઓછા તીખા લીલા મરચાં લો. મરચાંને સ્વચ્છ પાણીથી સારી રીતે ધોઈ લો જેથી તેના પરની ધૂળ અને ગંદકી દૂર થઈ જાય. ત્યારબાદ સ્વચ્છ કપડાથી મરચાંને સંપૂર્ણપણે કોરાં કરી લો.
ટિપ: મરચાંમાં પાણી રહી જાય તો તેલ ગરમ કરતી વખતે છાંટા પડી શકે છે.
સ્ટેપ 2: મરચાંમાં લાંબો ચીરો પાડો
હવે દરેક મરચાંને વચ્ચેની બાજુએ લંબાઈમાં ચીરો પાડો. ધ્યાન રાખો કે મરચું બે ભાગમાં અલગ ન થઈ જાય. ઉપરનો અને નીચેનો ભાગ જોડાયેલો રહે તે રીતે કાપો.
ટિપ: તીક્ષ્ણ નાની છરીનો ઉપયોગ કરો જેથી મરચાં ફાટી ન જાય.
સ્ટેપ 3: મરચાંમાંથી બીજ કાઢી લો
મરચાંની અંદર રહેલા બીજ અને સફેદ પડને જરૂર મુજબ ધીમેથી કાઢી નાખો. જો તમને વધારે તીખાં મરચાં પસંદ હોય તો થોડાં બીજ રહેવા દો.
ટિપ: મરચાંની અંદર જગ્યા રહે એટલા પ્રમાણમાં જ બીજ કાઢો.
સ્ટેપ 4: ચણાનો લોટ શેકી લો
એક કડાઈમાં ½ કપ ચણાનો લોટ ઉમેરો. ધીમી આંચ પર સતત હલાવતા રહો. આશરે 4–5 મિનિટમાં લોટમાંથી સરસ સુગંધ આવવા લાગે ત્યારે તેને એક થાળીમાં કાઢી લો.
ટિપ: લોટને વધારે બ્રાઉન ન થવા દો, નહીં તો મસાલામાં કડવાશ આવી શકે છે.
સ્ટેપ 5: સીંગદાણા અને તલ તૈયાર કરો
હવે એક પેનમાં ¼ કપ સીંગદાણા ધીમી આંચ પર શેકી લો. ઠંડા થયા પછી તેના ફોતરાં દૂર કરી અધકચરા વાટી લો. ત્યારબાદ 1 મોટી ચમચી તલ અને ½ નાની ચમચી વરિયાળી તૈયાર રાખો.
ટિપ: સીંગદાણાને એકદમ બારીક પાઉડર ન બનાવો. થોડા દાણા રહે તો સ્ટફિંગનો સ્વાદ સારો આવે છે.
સ્ટેપ 6: બધા સૂકા મસાલા મિક્સ કરો
એક મોટા બાઉલમાં શેકેલો ચણાનો લોટ, સીંગદાણાનો ભૂકો અને તલ ઉમેરો. હવે તેમાં ધાણાજીરું, હળદર, લાલ મરચું પાઉડર, ગરમ મસાલો, હિંગ અને સ્વાદ પ્રમાણે મીઠું ઉમેરો.
ટિપ: બધા મસાલાને ચણાના લોટમાં સરખી રીતે મિક્સ કરો જેથી દરેક મરચામાં એકસરખો સ્વાદ આવે.
સ્ટેપ 7: મસાલામાં ગોળ અને લીંબુનો રસ ઉમેરો
હવે તૈયાર મસાલામાં 1 નાની ચમચી ગોળ, 1 મોટી ચમચી લીંબુનો રસ, 2 મોટી ચમચી કોથમીર અને 1 મોટી ચમચી તેલ ઉમેરો. બધી સામગ્રી હાથ અથવા ચમચીથી મિક્સ કરો.
ટિપ: ગોળ અને લીંબુનો રસ સ્વાદને સંતુલિત કરે છે. વધારે ખાટો કે મીઠો સ્વાદ પસંદ ન હોય તો તેનું પ્રમાણ ઓછું રાખો.
સ્ટેપ 8: મરચાંમાં મસાલો ભરી લો
હવે દરેક મરચાંનો ચીરો ધીમેથી ખોલો અને તૈયાર કરેલો મસાલો ચમચી અથવા આંગળીની મદદથી અંદર ભરો. મસાલાને હળવા હાથે દબાવો જેથી તે અંદર બરાબર બેસી જાય.
ટિપ: મરચાંમાં જરૂર કરતાં વધારે મસાલો ન ભરો, નહીં તો રાંધતી વખતે બહાર નીકળી શકે છે.
સ્ટેપ 9: કડાઈમાં વઘાર તૈયાર કરો
એક પહોળી કડાઈમાં 2 મોટી ચમચી તેલ ગરમ કરો. તેમાં રાઈ ઉમેરો. રાઈ તતડવા લાગે પછી જીરું અને હિંગ ઉમેરો. હવે એક ચપટી હળદર ઉમેરો.
ટિપ: વઘાર તૈયાર કરતી વખતે ગેસ મધ્યમ રાખો જેથી મસાલા બળી ન જાય.
સ્ટેપ 10: ભરેલા મરચાં કડાઈમાં મૂકો
હવે તૈયાર કરેલા ભરેલા મરચાં કાળજીપૂર્વક કડાઈમાં ગોઠવો. મરચાંને એકબીજા ઉપર વધારે ન મૂકો. શક્ય હોય તો એક જ સ્તરમાં ગોઠવો.
ટિપ: મરચાંનો ચીરો ઉપરની બાજુ રહે તે રીતે શરૂઆતમાં ગોઠવો.
સ્ટેપ 11: ધીમી આંચ પર મરચાં પકાવો
કડાઈને ઢાંકણથી ઢાંકી દો અને ધીમી આંચ પર આશરે 5–7 મિનિટ પકાવો. આ દરમિયાન મરચાં ધીમે ધીમે નરમ થવા લાગશે અને અંદરનો મસાલો પણ શેકાશે.
ટિપ: ખૂબ વધારે ગેસ રાખશો તો મરચાં બહારથી બળી જશે અને અંદરથી કાચાં રહી શકે છે.
સ્ટેપ 12: મરચાંની બાજુ ફેરવો
હવે ઢાંકણ ખોલીને ચમચી અથવા ટોંગ્સની મદદથી મરચાંની બાજુ ધીમેથી ફેરવો. મરચાં તૂટે નહીં તેનું ધ્યાન રાખો. ફરીથી ઢાંકીને 5–7 મિનિટ પકાવો.
ટિપ: મરચાંની છાલ થોડી નરમ અને કરચલીવાળી દેખાવા લાગે ત્યારે તે રંધાવા લાગ્યાં છે.
સ્ટેપ 13: વધેલો મસાલો ઉમેરો
જો મસાલો બચ્યો હોય તો તેને મરચાંની આસપાસ ઉમેરો. જરૂર જણાય તો 1–2 મોટી ચમચી પાણી છાંટીને 2–3 મિનિટ ધીમી આંચ પર સાંતળો.
ટિપ: વધારે પાણી ન ઉમેરો. આ રેસીપી સૂકા પ્રકારના ભરેલા મરચાં માટે છે, ગ્રેવીવાળા શાક માટે નથી.
સ્ટેપ 14: તૈયાર ભરેલા મરચાં પીરસો
હવે મરચાં નરમ થઈ ગયાં હોય અને મસાલો બરાબર શેકાઈ ગયો હોય તો ગેસ બંધ કરો. ઉપરથી થોડી કોથમીર છાંટો. તૈયાર છે સ્વાદિષ્ટ કાઠિયાવાડી ભરેલા મરચાનું શાક.
ગરમાગરમ રોટલી, બાજરીનો રોટલો, થેપલા અથવા ખીચડી સાથે પીરસો.
ભરેલા મરચાનું શાક સ્વાદિષ્ટ બનાવવા માટે 10 ખાસ ટિપ્સ
હંમેશાં તાજાં અને ભરવા યોગ્ય જાડાં મરચાં પસંદ કરો.
મરચાં ધોયા પછી સંપૂર્ણપણે સૂકવો.
ચણાનો લોટ ધીમી આંચ પર જ શેકો.
સીંગદાણાને અધકચરા વાટો જેથી મસાલામાં દાણેદાર ટેક્સચર રહે.
મસાલામાં તલ અને વરિયાળી ઉમેરવાથી સરસ સુગંધ આવે છે.
ગોળ અને લીંબુનો રસ સ્વાદ સંતુલિત કરવા માટે યોગ્ય પ્રમાણમાં વાપરો.
મરચાંમાં મસાલો વધારે ન ભરો.
કડાઈમાં મરચાંને એક જ સ્તરમાં ગોઠવો.
મરચાંને ધીમી આંચ પર ઢાંકીને પકાવો.
મરચાં ફેરવતી વખતે હળવા હાથનો ઉપયોગ કરો.
ભરેલા મરચાનું શાક બનાવતી વખતે થતી સામાન્ય ભૂલો
1. મરચાં તૂટી જાય છે: ચીરો વધારે ઊંડો પાડવાથી અથવા વધારે મસાલો ભરવાથી મરચાં ફાટી શકે છે. ચીરો મર્યાદિત રાખો.
2. મસાલો બહાર નીકળી જાય છે: સ્ટફિંગ વધારે ભીનું હોય અથવા મરચાંમાં વધારે ભર્યું હોય તો તે બહાર આવી શકે છે. મસાલો ભેજવાળો પરંતુ દાણેદાર રાખો.
3. ચણાનો લોટ કાચો રહે છે: લોટને યોગ્ય રીતે શેકવો જરૂરી છે. ધીમી આંચ પર સતત હલાવતા રહો.
4. મરચાં બળી જાય છે: વધારે ગેસ અથવા ઓછું તેલ હોવાથી મરચાં બળી શકે છે. ધીમી આંચ પર પકાવો અને વચ્ચે તપાસો.
5. શાક વધારે તીખું બને છે: ઓછા તીખાં ભવનગરી મરચાં પસંદ કરો અને અંદરનાં બીજ કાઢી નાખો.
6. સ્ટફિંગ ચીકણું બને છે: લીંબુનો રસ અથવા તેલ વધારે ઉમેરવાથી મસાલો વધારે ભીનો થઈ શકે છે. પ્રવાહી થોડું થોડું ઉમેરો.
ભરેલા મરચાનું શાક સાથે શું પીરસવું?
કાઠિયાવાડી ભરેલા મરચાંનો સ્વાદ નીચેની વાનગીઓ સાથે ખૂબ સરસ લાગે છે:
ગરમાગરમ ઘઉંની રોટલી
બાજરીનો રોટલો અને દેશી ઘી
ગુજરાતી થેપલા
સાદી ખીચડી અને કઢી
દાળ-ભાત
છાશ અને કાચું સલાડ
ખાસ કરીને બાજરીના રોટલા અને ભરેલા મરચાંનું મિશ્રણ પરંપરાગત કાઠિયાવાડી ભોજનનો સ્વાદ આપે છે.
ભરેલા મરચાનું શાક કેવી રીતે સ્ટોર કરવું?
ભરેલા મરચાનું શાક તાજું બનાવેલું હોય ત્યારે સૌથી સ્વાદિષ્ટ લાગે છે. જો શાક વધે તો તેને લાંબા સમય સુધી બહાર ન રાખો.
શાક થોડું ઠંડું થયા પછી સ્વચ્છ એરટાઇટ ડબ્બામાં ભરો.
તેને ફ્રિજમાં રાખો.
શક્ય હોય તો 1–2 દિવસમાં ઉપયોગ કરી લો.
ફરી ગરમ કરતી વખતે કડાઈમાં ધીમી આંચ પર સારી રીતે ગરમ કરો.
વારંવાર ગરમ અને ઠંડું કરવાનું ટાળો.
ભરેલા મરચાની બીજી વેરાયટી
1. કાઠિયાવાડી ભરેલા મરચા: ચણાનો લોટ, સીંગદાણા, તલ અને મસાલાથી તૈયાર થતી પરંપરાગત વેરાયટી.
2. બેસન ભરેલા મરચા: મુખ્યત્વે શેકેલા ચણાના લોટ અને સૂકા મસાલાથી તૈયાર થાય છે.
3. સીંગદાણાવાળા ભરેલા મરચા: તેમાં શેકેલા સીંગદાણાનો પ્રમાણ વધારે રાખવામાં આવે છે.
4. બટાકાના મસાલાવાળા ભરેલા મરચા: બાફેલા બટાકા અને મસાલાનું સ્ટફિંગ કરીને બનાવવામાં આવે છે.
5. ભરેલા મરચાના ભજીયા: તૈયાર ભરેલા મરચાંને ચણાના લોટના ખીરામાં બોળીને તળવામાં આવે છે. આ મુખ્ય શાકથી અલગ નાસ્તાની વેરાયટી છે.
ભરેલા મરચાનું શાક વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
1. ભરેલા મરચાનું શાક બનાવવા માટે કયા મરચાં લેવા?
મોટાં, જાડાં અને ઓછાં તીખાં ભવનગરી મરચાં શ્રેષ્ઠ રહે છે. તેમાં મસાલો ભરવો સરળ રહે છે.
2. ભરેલા મરચાંની તીખાશ કેવી રીતે ઓછી કરવી?
મરચાંમાંથી બીજ અને અંદરનો સફેદ ભાગ કાઢી નાખો. ઓછા તીખાં મરચાં પસંદ કરો. મસાલામાં થોડો ગોળ ઉમેરવાથી સ્વાદનું સંતુલન જળવાય છે.
3. ભરેલા મરચાનો મસાલો કેવી રીતે બનાવવો?
શેકેલા ચણાના લોટમાં સીંગદાણાનો ભૂકો, તલ, વરિયાળી, ધાણાજીરું, હળદર, મીઠું, ગોળ અને લીંબુનો રસ મિક્સ કરીને સ્ટફિંગ તૈયાર કરી શકાય છે.
4. ભરેલા મરચામાં કયો લોટ વાપરવો?
આ રેસીપીમાં ચણાનો લોટ (Besan) વપરાય છે. તેને શેકીને મસાલામાં ઉમેરવાથી સરસ સ્વાદ આવે છે.
5. ભરેલા મરચાનું શાક બનાવવામાં કેટલો સમય લાગે છે?
આ રેસીપી બનાવવામાં તૈયારી સહિત આશરે 35 મિનિટ લાગે છે. મરચાંની જાડાઈ અને ગેસની આંચ પ્રમાણે થોડો ફેરફાર થઈ શકે છે.
6. ભરેલા મરચાંને કડાઈમાં કેવી રીતે પકવવા?
વઘાર તૈયાર કર્યા પછી મસાલો ભરેલા મરચાં ગોઠવો. ધીમી આંચ પર ઢાંકીને પકાવો અને વચ્ચે વચ્ચે કાળજીપૂર્વક બાજુ ફેરવો.
7. ભરેલા મરચાનું શાક ફ્રિજમાં કેટલા દિવસ રાખી શકાય?
યોગ્ય રીતે ઠંડું કરીને એરટાઇટ ડબ્બામાં ફ્રિજમાં રાખો અને શક્ય હોય તો 1–2 દિવસમાં ઉપયોગ કરો. પીરસતાં પહેલાં સારી રીતે ગરમ કરો.
8. ભરેલા મરચાનું શાક કઈ વાનગી સાથે ખાવું?
ભરેલા મરચાં બાજરીના રોટલા, ઘઉંની રોટલી, થેપલા, ખીચડી, દાળ-ભાત અને છાશ સાથે ખૂબ સ્વાદિષ્ટ લાગે છે.
નિષ્કર્ષ
ભરેલા મરચાનું શાક ગુજરાતી અને કાઠિયાવાડી ભોજનની એક સ્વાદિષ્ટ વાનગી છે. ચણાના લોટ, સીંગદાણા, તલ અને મસાલાના યોગ્ય મિશ્રણથી આ શાકનો સ્વાદ વધુ સરસ બને છે. મરચાંની પસંદગી, મસાલાનું પ્રમાણ અને ધીમી આંચ પર રાંધવાની રીતનું ધ્યાન રાખશો તો ઘરે પણ સ્વાદિષ્ટ કાઠિયાવાડી ભરેલા મરચાં બનાવી શકશો.
આ સરળ ભરેલા મરચાની રેસીપી તમારા ઘરે જરૂર અજમાવો અને બાજરીના રોટલા કે ગરમાગરમ રોટલી સાથે તેનો આનંદ માણો.
.webp)














0 Comments