દૂધીના મુઠિયા બનાવવાની રીત | નરમ અને સ્વાદિષ્ટ ગુજરાતી દૂધીના મુઠિયા
ગુજરાતી નાસ્તામાં દૂધીના મુઠિયાનું નામ આવે એટલે મોઢામાં પાણી આવી જાય. દૂધી, ઘઉંનો લોટ, ચણાનો લોટ અને સ્વાદિષ્ટ મસાલાઓથી બનતા દૂધીના મુઠિયા સ્વાદમાં ખૂબ જ સરસ લાગે છે. ખાસ વાત એ છે કે મુઠિયાને પહેલાં સ્ટીમ કરીને બાફવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ રાઈ, તલ તથા મીઠા લીમડાના વઘારમાં સાંતળવામાં આવે છે.
જો તમે ઘરે બજાર જેવા નરમ, સ્વાદિષ્ટ અને અંદરથી બરાબર ચડેલા મુઠિયા બનાવવા માંગતા હોવ, તો આ દૂધીના મુઠિયા બનાવવાની રીત તમારા માટે ઉપયોગી રહેશે. અહીં આપણે સામગ્રીનું યોગ્ય પ્રમાણ, લોટ બાંધવાની રીત, સ્ટીમિંગનો સમય અને મુઠિયા ન તૂટે તે માટેની ખાસ ટિપ્સ વિગતવાર જાણીશું.
દૂધીના મુઠિયા શું છે?
દૂધીના મુઠિયા ગુજરાતની લોકપ્રિય પરંપરાગત વાનગી છે. તેને બનાવવા માટે છીણેલી દૂધીમાં ઘઉંનો લોટ, ચણાનો લોટ, સોજી અને વિવિધ મસાલા ઉમેરીને લોટ તૈયાર કરવામાં આવે છે.
આ લોટને હાથની મદદથી લાંબા આકારમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને સ્ટીમરમાં બાફીને ઠંડા કર્યા પછી ગોળ ટુકડાઓમાં કાપવામાં આવે છે. છેલ્લે રાઈ, તલ, હિંગ અને મીઠા લીમડાના વઘારમાં સાંતળવામાં આવે છે.
દૂધીના મુઠિયા સવારના નાસ્તામાં, સાંજની ચા સાથે અથવા હળવા ભોજન તરીકે પીરસી શકાય છે.
દૂધીના મુઠિયા બનાવવા માટે જરૂરી સામગ્રી
નીચે આપેલી સામગ્રીથી અંદાજે 3થી 4 વ્યક્તિ માટે મુઠિયા તૈયાર થઈ શકે છે.
મુઠિયાનો લોટ બનાવવા માટે
| સામગ્રી | પ્રમાણ |
|---|---|
| દૂધી | 2 કપ (છીણેલી) |
| ઘઉંનો લોટ | 1 કપ |
| ચણાનો લોટ | ½ કપ |
| સોજી | 2 મોટી ચમચી |
| આદુ-લીલા મરચાંની પેસ્ટ | 1 મોટી ચમચી |
| લસણની પેસ્ટ | ½ નાની ચમચી (વૈકલ્પિક) |
| હળદર | ¼ નાની ચમચી |
| લાલ મરચું પાઉડર | ½ નાની ચમચી |
| ધાણા-જીરું પાઉડર | 1 નાની ચમચી |
| અજમો | ½ નાની ચમચી |
| તલ | 1 નાની ચમચી |
| ખાંડ | 1 નાની ચમચી (વૈકલ્પિક) |
| લીંબુનો રસ | 1 નાની ચમચી |
| કોથમીર | 2 મોટી ચમચી |
| તેલ | 1 મોટી ચમચી |
| મીઠું | સ્વાદ પ્રમાણે |
વઘાર માટેની સામગ્રી
| સામગ્રી | પ્રમાણ |
|---|---|
| તેલ | 2 મોટી ચમચી |
| રાઈ | 1 નાની ચમચી |
| જીરું | ½ નાની ચમચી |
| સફેદ તલ | 1 મોટી ચમચી |
| હિંગ | 1 ચપટી |
| મીઠા લીમડાના પાન | 8થી 10 |
| લીલાં મરચાં | 2 |
| કોથમીર | જરૂર મુજબ |
નોંધ: દૂધીમાં રહેલા પાણી પ્રમાણે લોટનું પ્રમાણ થોડું ઓછું કે વધારે થઈ શકે છે. તેથી લોટ એકસાથે બધો ઉમેરવાને બદલે જરૂર પ્રમાણે ઉમેરવો.
દૂધીના મુઠિયા બનાવવાની રીત – Step by Step
સ્ટેપ 1: દૂધી ધોઈને છીણી લો
સૌથી પહેલાં તાજી અને કોમળ દૂધી લો. તેને પાણીથી સારી રીતે ધોઈ લો. ત્યારબાદ તેની છાલ ઉતારીને છીણી વડે ઝીણી છીણી લો.
દૂધીની છીણ એક મોટા વાસણમાં ભેગી કરો. જો દૂધીનાં બીજ ખૂબ મોટાં અને કઠણ હોય તો તેનો અંદરનો ભાગ કાઢી નાખો.
ટિપ: તાજી દૂધી વાપરવાથી મુઠિયાનો સ્વાદ અને ટેક્સચર સારું મળે છે.
સ્ટેપ 2: દૂધીનું વધારાનું પાણી કાઢો
છીણેલી દૂધીને હાથથી હળવેથી દબાવીને વધારાનું પાણી કાઢો. જોકે દૂધીનું બધું પાણી ફેંકી દેવું નહીં. થોડું પાણી રાખવાથી લોટ બાંધવામાં મદદ મળશે.
દૂધીમાં ભેજ વધારે રહેશે તો લોટ ચીકણો થઈ શકે છે અને વધારે લોટ ઉમેરવાની જરૂર પડી શકે છે.
ટિપ: કાઢેલું દૂધીનું પાણી જરૂર પડે ત્યારે થોડું-થોડું લોટમાં ઉમેરી શકો છો.
સ્ટેપ 3: લોટ અને મસાલા ભેગા કરો
એક મોટા મિક્સિંગ બાઉલમાં ઘઉંનો લોટ, ચણાનો લોટ અને સોજી ઉમેરો.
હવે તેમાં હળદર, લાલ મરચું પાઉડર, ધાણા-જીરું પાઉડર, અજમો, તલ અને મીઠું ઉમેરો.
બધી સૂકી સામગ્રીને ચમચીથી સારી રીતે મિક્સ કરો જેથી મસાલા સરખા ભળી જાય.
સ્ટેપ 4: દૂધી અને અન્ય સામગ્રી ઉમેરો
હવે તેમાં છીણેલી દૂધી, આદુ-મરચાંની પેસ્ટ, લસણની પેસ્ટ, કોથમીર, લીંબુનો રસ, ખાંડ અને એક મોટી ચમચી તેલ ઉમેરો.
બધી સામગ્રીને હાથથી બરાબર મિક્સ કરો.
સ્ટેપ 5: મુઠિયાનો લોટ બાંધો
બધી સામગ્રી મિક્સ કર્યા પછી નરમ પરંતુ આકાર પકડી શકે તેવો લોટ તૈયાર કરો.
શરૂઆતમાં વધારાનું પાણી ન ઉમેરવું, કારણ કે દૂધીમાંથી ધીમે ધીમે પાણી છૂટે છે. જો લોટ વધારે ચીકણો લાગે તો થોડો ઘઉંનો લોટ અથવા ચણાનો લોટ ઉમેરો.
લોટ બહુ કઠણ ન હોવો જોઈએ. તે હાથથી સરળતાથી આકાર આપી શકાય તેવો હોવો જોઈએ.
ખાસ ધ્યાન: મીઠું ઉમેર્યા પછી દૂધી પાણી છોડે છે, તેથી લોટ તૈયાર થયા બાદ તેને લાંબા સમય સુધી રાખવો નહીં.
સ્ટેપ 6: મુઠિયાને લાંબા આકારમાં તૈયાર કરો
હાથમાં થોડું તેલ લગાવો. તૈયાર લોટમાંથી મધ્યમ કદનો ભાગ લો.
હથેળીની મદદથી તેને લાંબા નળાકાર આકારમાં તૈયાર કરો. મુઠિયાનો આકાર બહુ જાડો ન રાખવો, જેથી તે અંદર સુધી સારી રીતે બફાય.
બધા મુઠિયા એકસરખા કદના બનાવવાનો પ્રયત્ન કરો.
સ્ટેપ 7: સ્ટીમર તૈયાર કરો
એક મોટા સ્ટીમર અથવા ઢોકળિયાના વાસણમાં પૂરતું પાણી ભરો.
પાણીને ગરમ થવા મૂકો. સ્ટીમરની જાળી અથવા પ્લેટ પર થોડું તેલ લગાવો, જેથી મુઠિયા ચોંટે નહીં.
પાણી ઉકળવા લાગે ત્યારે જ મુઠિયા સ્ટીમ કરવા મૂકો.
સ્ટેપ 8: મુઠિયાને સ્ટીમ કરો
તૈયાર કરેલા મુઠિયાને સ્ટીમરની ગ્રીસ કરેલી જાળી પર થોડા અંતરે ગોઠવો.
હવે વાસણનું ઢાંકણ બંધ કરીને મધ્યમ તાપે અંદાજે 20થી 25 મિનિટ સુધી સ્ટીમ કરો.
મુઠિયાના કદ અને જાડાઈ પ્રમાણે સમય બદલાઈ શકે છે.
સ્ટેપ 9: મુઠિયા ચડ્યા છે કે નહીં તે તપાસો
20 મિનિટ પછી એક મુઠિયામાં ટૂથપિક અથવા ચાકુ નાખીને તપાસો.
જો ટૂથપિક બહાર કાઢતી વખતે તેના પર કાચો લોટ ચોંટેલો ન હોય, તો મુઠિયા બરાબર ચડી ગયા છે.
જો અંદરથી કાચા લાગે તો થોડો વધુ સમય સ્ટીમ કરો.
સ્ટેપ 10: મુઠિયાને ઠંડા કરીને કાપો
સ્ટીમરમાંથી મુઠિયા બહાર કાઢીને એક પ્લેટમાં મૂકો.
તેને સંપૂર્ણપણે ઠંડા થવા દો. ત્યારબાદ છરીની મદદથી અંદાજે અડધા ઇંચના ગોળ ટુકડા કાપો.
ગરમ મુઠિયા કાપવાથી તે તૂટી શકે છે, તેથી ઠંડા થયા પછી જ કાપવા.
સ્ટેપ 11: મુઠિયાનો વઘાર તૈયાર કરો
એક કડાઈમાં તેલ ગરમ કરો.
સૌથી પહેલાં રાઈ ઉમેરો. રાઈ તતડવા લાગે ત્યારે જીરું, હિંગ, તલ, લીલાં મરચાં અને મીઠા લીમડાનાં પાન ઉમેરો.
તલનો રંગ થોડો બદલાય અને સરસ સુગંધ આવવા લાગે ત્યાં સુધી હળવેથી સાંતળો.
સ્ટેપ 12: મુઠિયાને વઘારમાં સાંતળો
હવે તૈયાર કરેલા મુઠિયાના ટુકડા કડાઈમાં ઉમેરો.
હળવા હાથે મિક્સ કરો જેથી વઘાર દરેક ટુકડા પર સરખો લાગી જાય.
મધ્યમ તાપે 2થી 4 મિનિટ સુધી સાંતળો. બહારથી થોડા ક્રિસ્પી થાય ત્યારે ગેસ બંધ કરો.
સ્ટેપ 13: ગરમાગરમ દૂધીના મુઠિયા પીરસો
છેલ્લે ઉપરથી બારીક સમારેલી કોથમીર અને થોડો લીંબુનો રસ ઉમેરો.
હવે તમારા સ્વાદિષ્ટ ગુજરાતી દૂધીના મુઠિયા તૈયાર છે.
તેને લીલી ચટણી, દહીં અથવા ગરમ ચા સાથે પીરસો.
દૂધીના મુઠિયાને કેટલો સમય સ્ટીમ કરવા?
સામાન્ય રીતે મધ્યમ જાડાઈના મુઠિયાને 20થી 25 મિનિટ સ્ટીમ કરવા પૂરતા થઈ શકે છે. જોકે આ સમય સ્ટીમરની ગરમી, મુઠિયાની જાડાઈ અને લોટના પ્રમાણ પ્રમાણે બદલાય છે.
પાતળા મુઠિયા: અંદાજે 15થી 20 મિનિટ.
મધ્યમ કદના મુઠિયા: અંદાજે 20થી 25 મિનિટ.
જાડા મુઠિયા: વધુ સમય લાગી શકે છે.
સમય પૂરો થયા પછી ટૂથપિકથી તપાસ કરવી સૌથી સારી રીત છે.
નરમ અને સ્પોન્જી દૂધીના મુઠિયા બનાવવા માટે 8 ટિપ્સ
હંમેશાં તાજી અને કોમળ દૂધીનો ઉપયોગ કરો.
દૂધીનું વધારાનું પાણી કાઢો, પરંતુ સંપૂર્ણપણે સૂકી ન કરો.
લોટ બહુ કઠણ ન બાંધો.
લોટમાં સોજી ઉમેરવાથી ટેક્સચર સારું રહેવામાં મદદ મળી શકે છે.
મુઠિયાનો આકાર અને જાડાઈ લગભગ સરખાં રાખો.
સ્ટીમરમાં પૂરતી વરાળ હોવી જરૂરી છે.
મુઠિયા બફાઈ ગયા પછી ઠંડા થવા દો અને પછી જ કાપો.
વઘાર કરતી વખતે મુઠિયાને વધારે હલાવશો નહીં.
દૂધીના મુઠિયા બનાવતી વખતે થતી 6 સામાન્ય ભૂલો
1. મુઠિયાનો લોટ વધારે ચીકણો થવો
કારણ: દૂધીમાંથી વધારે પાણી છૂટવું.
ઉકેલ: થોડો ઘઉંનો લોટ અથવા ચણાનો લોટ ઉમેરો.
2. મુઠિયા અંદરથી કાચા રહેવા
કારણ: મુઠિયા વધારે જાડા હોવા અથવા સ્ટીમિંગનો સમય ઓછો હોવો.
ઉકેલ: સમાન કદના મુઠિયા બનાવો અને ટૂથપિકથી તપાસો.
3. મુઠિયા તૂટી જવા
કારણ: ખૂબ ગરમ હોય ત્યારે કાપવા અથવા લોટ યોગ્ય રીતે ન બંધાયો હોવો.
ઉકેલ: સંપૂર્ણ ઠંડા થયા પછી જ કાપો.
4. મુઠિયા બહુ કઠણ થવા
કારણ: લોટમાં વધારે સૂકી સામગ્રી ઉમેરવી અથવા વધુ સમય સુધી સ્ટીમ કરવું.
ઉકેલ: યોગ્ય પ્રમાણ જાળવો અને જરૂર કરતાં વધુ સ્ટીમ ન કરો.
5. મુઠિયા ચીકણા રહેવા
કારણ: સ્ટીમિંગ યોગ્ય રીતે ન થવું અથવા લોટમાં વધારે ભેજ હોવો.
ઉકેલ: દૂધીનું વધારાનું પાણી કાઢો અને બરાબર બાફો.
6. વઘારમાં મુઠિયા તૂટી જવા
કારણ: વધારે જોરથી હલાવવું.
ઉકેલ: પહોળી કડાઈ વાપરો અને હળવા હાથે ટોસ કરો.
દૂધીના મુઠિયા સાથે શું પીરસવું?
દૂધીના મુઠિયા અનેક સાઇડ ડિશ સાથે સ્વાદિષ્ટ લાગે છે.
લીલી કોથમીરની ચટણી
મીઠી ખજૂર-આમલીની ચટણી
તાજું દહીં
ટામેટાનો સોસ
ગરમાગરમ આદુવાળી ચા
દૂધીના મુઠિયા કેવી રીતે સ્ટોર કરવા?
જો મુઠિયા વધારે બની ગયા હોય તો તેને યોગ્ય રીતે સ્ટોર કરી શકાય છે.
ફ્રિજમાં સ્ટોર કરવાની રીત:
મુઠિયા સંપૂર્ણ ઠંડા થવા દો.
સ્વચ્છ અને એરટાઇટ ડબ્બામાં ભરો.
બને તેટલા વહેલા રેફ્રિજરેટરમાં મૂકો.
ફરીથી ખાવા પહેલાં સારી રીતે ગરમ કરો.
લાંબા સમય સુધી રૂમ ટેમ્પરેચર પર ખુલ્લા ન રાખો.
સ્ટીમ કરેલા મુઠિયા અને વઘારેલા મુઠિયાને અલગ રાખવાથી જરૂર મુજબ વઘાર કરીને પીરસી શકાય છે.
દૂધીના મુઠિયાની અન્ય વેરાયટી
1. સ્ટીમ દૂધીના મુઠિયા
આમાં મુઠિયાને સ્ટીમ કર્યા પછી સીધા ચટણી સાથે પીરસી શકાય છે.
2. તળેલા દૂધીના મુઠિયા
સ્ટીમ કરેલા મુઠિયાના ટુકડાઓને તેલમાં તળી શકાય છે. આ રીતે બહારથી વધુ ક્રિસ્પી ટેક્સચર મળે છે.
3. મેથી દૂધીના મુઠિયા
લોટમાં બારીક સમારેલી તાજી મેથી ઉમેરવાથી મુઠિયાનો સ્વાદ અને સુગંધ બદલાય છે.
4. મસાલેદાર દૂધીના મુઠિયા
વધારે તીખાશ પસંદ હોય તો લીલાં મરચાં અને લાલ મરચાનું પ્રમાણ સ્વાદ પ્રમાણે વધારી શકાય છે.
દૂધીના મુઠિયા વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)
1. દૂધીના મુઠિયા બનાવવા માટે કયો લોટ વપરાય છે?
સામાન્ય રીતે ઘઉંનો લોટ, ચણાનો લોટ અને થોડો સોજી વપરાય છે. કેટલાક લોકો બાજરીનો લોટ પણ ઉમેરે છે.
2. દૂધીના મુઠિયા કેટલા સમય સુધી સ્ટીમ કરવા?
મધ્યમ કદના મુઠિયાને અંદાજે 20થી 25 મિનિટ સ્ટીમ કરી શકાય છે. ટૂથપિકથી અંદર સુધી ચડ્યા છે કે નહીં તે તપાસો.
3. દૂધીના મુઠિયા તૂટે નહીં તે માટે શું કરવું?
લોટ યોગ્ય પ્રમાણમાં બાંધો, મુઠિયાને બરાબર સ્ટીમ કરો અને સંપૂર્ણ ઠંડા થયા પછી જ કાપો.
4. દૂધીના મુઠિયા નરમ કેવી રીતે બનાવવા?
લોટમાં વધારે સૂકી સામગ્રી ન ઉમેરો. યોગ્ય ભેજ જાળવો અને મુઠિયાને જરૂર મુજબ સ્ટીમ કરો.
5. શું દૂધીના મુઠિયા સ્ટીમર વગર બનાવી શકાય?
હા. મોટા વાસણમાં થોડું પાણી ભરીને તેની અંદર સ્ટેન્ડ મૂકો. ઉપર ગ્રીસ કરેલી જાળી અથવા છિદ્રવાળી પ્લેટ મૂકી ઢાંકણ બંધ કરીને સ્ટીમ કરી શકાય છે. ધ્યાન રાખો કે પ્લેટ પાણીમાં ડૂબવી ન જોઈએ.
6. શું દૂધીના મુઠિયા તવી પર બનાવી શકાય?
મુઠિયાના કાચા લોટને સીધા તવી પર શેકવાની જગ્યાએ પહેલાં સ્ટીમ કરવું વધુ યોગ્ય છે. ત્યારબાદ તેના ટુકડાઓને તવી પર થોડા તેલમાં ક્રિસ્પી કરી શકાય છે.
7. દૂધીના મુઠિયા ફ્રિજમાં કેવી રીતે રાખવા?
મુઠિયા ઠંડા થયા પછી એરટાઇટ ડબ્બામાં રાખીને રેફ્રિજરેટરમાં મૂકો. ખાવા પહેલાં સારી રીતે ગરમ કરો.
8. શું દૂધીના મુઠિયા તળીને બનાવી શકાય?
હા. સામાન્ય રીતે પહેલાં મુઠિયાને સ્ટીમ કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ તેના ટુકડાઓને શેલો ફ્રાય અથવા ડીપ ફ્રાય કરી શકાય છે.
નિષ્કર્ષ
દૂધીના મુઠિયા ગુજરાતી ઘરોમાં પસંદ કરવામાં આવતો સ્વાદિષ્ટ નાસ્તો છે. યોગ્ય પ્રમાણમાં લોટ, તાજી દૂધી અને યોગ્ય સ્ટીમિંગની મદદથી ઘરે સરળતાથી નરમ અને સ્વાદિષ્ટ મુઠિયા બનાવી શકાય છે.
આ રેસિપીમાં જણાવેલી રીત અને ટિપ્સ અનુસરીને એકવાર ઘરે દૂધીના મુઠિયા જરૂર બનાવો. તમને મુઠિયા કેવા બન્યા તે અમને કોમેન્ટમાં જણાવવાનું ભૂલશો નહીં!














0 Comments