ગુજરાતી ફાફડા બનાવવાની રીત – પરંપરાગત ગુજરાતી ફાફડા ઘરે બનાવો | Gujarati Fafda Recipe
ગુજરાતી ફાફડા ગુજરાતના જાણીતા પરંપરાગત નાસ્તામાંથી એક છે. ચણાના લોટમાંથી બનતા લાંબા, પાતળા અને સ્વાદિષ્ટ ફાફડા ખાસ કરીને દશેરાના દિવસે જલેબી સાથે ખાવામાં આવે છે. ગુજરાતમાં ઘણા લોકો માટે ફાફડા-જલેબી માત્ર નાસ્તો નથી, પરંતુ તહેવારની એક ખાસ પરંપરા છે.
ફાફડા સામાન્ય રીતે તળેલાં લીલાં મરચાં, કાચા પપૈયાના સંભારા અને ક્યારેક ગુજરાતી કઢી સાથે પીરસવામાં આવે છે. બહારથી ફાફડા ખરીદવા સરળ છે, પરંતુ ઘરે બનાવતી વખતે લોટનું પ્રમાણ, મોણ, લોટ કેળવવાની રીત અને ફાફડા પાડવાની ટેકનિક સમજવી જરૂરી છે.
આ રેસીપીમાં આપણે ચણાના લોટમાંથી ગુજરાતી ફાફડા બનાવવાની રીત જાણીશું. સાથે લોટ કેવો હોવો જોઈએ, ફાફડા તળતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું અને ફાફડા ક્રિસ્પી રાખવા માટે શું કરવું તે પણ સમજશું.
ગુજરાતી ફાફડા રેસીપીની વિગતો
તૈયારીનો સમય: 25 મિનિટ
લોટને આરામ આપવાનો સમય: 15–20 મિનિટ
તળવાનો સમય: 20–25 મિનિટ
કુલ સમય: આશરે 60–70 મિનિટ
સર્વિંગ: 3–4 વ્યક્તિ
રેસીપીનો પ્રકાર: ગુજરાતી નાસ્તો અને ફરસાણ
મુખ્ય સામગ્રી: ચણાનો લોટ
રસોઈની પદ્ધતિ: ડીપ ફ્રાય
નોંધ: સમય ફાફડાની જાડાઈ, સંખ્યા અને રસોઈની ઝડપ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.
ગુજરાતી ફાફડા બનાવવા માટેની સામગ્રી
ફાફડાનો લોટ બનાવવા માટે
ચણાનો લોટ (બેસન): 2 કપ (આશરે 200 ગ્રામ)
અજમો: 1 નાની ચમચી
પાપડ ખાર: ¼ નાની ચમચી
હળદર: ¼ નાની ચમચી
કાળા મરીનો ભૂકો: ¼ નાની ચમચી
હિંગ: 1 ચપટી
મીઠું: સ્વાદ મુજબ
તેલ: 2 મોટી ચમચી
હૂંફાળું પાણી: જરૂર મુજબ
ફાફડા તળવા માટે તેલ: જરૂર મુજબ
પાપડ ખાર વિશે: ખાદ્ય ઉપયોગ માટે યોગ્ય ફૂડ-ગ્રેડ પાપડ ખાર જ વાપરવો. તેનું પ્રમાણ વધારે ન કરવું. તે ઉપલબ્ધ ન હોય તો ચપટી બેકિંગ સોડાનો વિકલ્પ અજમાવી શકાય છે, પરંતુ બંનેનું પરિણામ એકસરખું નથી.
ફાફડા ઉપર છાંટવા માટેનો મસાલો
સંચળ: ¼ નાની ચમચી
કાળા મરીનો ભૂકો: ¼ નાની ચમચી
હિંગ: 1 ચપટી
આ બધી સામગ્રીને એક નાની વાટકીમાં ભેળવીને બાજુ પર રાખો.
ગુજરાતી ફાફડા બનાવવાની રીત
સ્ટેપ 1: ચણાનો લોટ ચાળી લો
સૌપ્રથમ એક મોટા વાસણમાં ચણાનો લોટ ચાળી લો. લોટ ચાળવાથી તેમાં રહેલી ગાંઠો દૂર થાય છે અને બાકીની સામગ્રી લોટમાં સરખી રીતે ભળી શકે છે.
ફાફડા બનાવવા માટે તાજો અને સારી ગુણવત્તાનો ચણાનો લોટ પસંદ કરો. લોટમાં ભેજ કે જૂની વાસ ન હોવી જોઈએ.
સ્ટેપ 2: લોટમાં મસાલા ઉમેરો
ચણાના લોટમાં અજમો, હળદર, કાળા મરીનો ભૂકો, હિંગ અને મીઠું ઉમેરો.
અજમાને ઉમેરતાં પહેલાં હાથની હથેળી વચ્ચે થોડો મસળી લો. તેનાથી તેની સુગંધ સારી રીતે બહાર આવે છે.
હવે બધી સામગ્રીને ચમચી અથવા હાથથી બરાબર મિક્સ કરો.
સ્ટેપ 3: તેલનું મોણ ઉમેરો
લોટમાં 2 મોટી ચમચી તેલ ઉમેરો. હવે હાથથી તેલને ચણાના લોટમાં સારી રીતે મસળીને ભેળવો.
લોટનો થોડો ભાગ હાથમાં લઈને દબાવો. જો તે થોડો બંધાય અને પછી સહેલાઈથી છૂટો પડે તો મોણ સરખું ભળ્યું છે.
મોણ વધારે ન નાખો, કારણ કે તેનાથી લોટની બનાવટ અને ફાફડા પાડવાની સરળતા પર અસર પડી શકે છે.
સ્ટેપ 4: પાપડ ખારનું મિશ્રણ ઉમેરો
એક નાની વાટકીમાં પાપડ ખારને થોડા પાણીમાં ઓગાળો. આ મિશ્રણને લોટમાં ધીમે ધીમે ઉમેરો.
હવે જરૂર મુજબ થોડું હૂંફાળું પાણી ઉમેરીને લોટ બાંધો. બધું પાણી એકસાથે ન નાખવું. લોટની જરૂરિયાત પ્રમાણે થોડું થોડું પાણી ઉમેરવું વધુ યોગ્ય છે.
સ્ટેપ 5: લોટને સારી રીતે કેળવો
ફાફડાનો લોટ સામાન્ય રોટલીના લોટ કરતાં થોડો કઠણ પરંતુ લવચીક રાખવો.
લોટને આશરે 8–10 મિનિટ હાથથી સારી રીતે કેળવો. લોટ એકસરખો, સ્મૂધ અને ગાંઠ વગરનો બનવો જોઈએ.
જો લોટ ખૂબ કઠણ હોય તો થોડું પાણી ઉમેરીને ફરી કેળવો. જો લોટ વધારે ઢીલો થઈ ગયો હોય તો થોડો ચણાનો લોટ ઉમેરીને યોગ્ય બનાવો.
સ્ટેપ 6: લોટને આરામ આપો
લોટની ઉપર થોડું તેલ લગાવી તેને ઢાંકી દો. હવે 15–20 મિનિટ માટે આરામ આપો.
લોટને આરામ આપવાથી તે થોડો લવચીક બને છે અને ફાફડા પાડતી વખતે ખેંચવામાં સરળતા રહે છે.
સ્ટેપ 7: ફાફડા પાડવાની રીત
આ ફાફડા બનાવવાનો સૌથી મહત્વનો ભાગ છે.
સૌપ્રથમ એક સ્વચ્છ અને સપાટ પાટલા અથવા મજબૂત બોર્ડ પર થોડું તેલ લગાવો. લોટમાંથી નાનો લુવો લો અને તેને હાથથી લંબગોળ આકાર આપો.
હવે લુવાને પાટલા પર મૂકી હથેળીના આગળના ભાગથી દબાણ આપીને એક જ દિશામાં આગળ ખેંચો. આ રીતે લાંબી અને પાતળી પટ્ટી બનાવો.
પટ્ટી બને પછી પાતળી ધારવાળા સ્પેચ્યુલા અથવા યોગ્ય સાધનની મદદથી તેને ધીમેથી પાટલા પરથી છૂટી કરો.
ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો:
શરૂઆતમાં નાના લુવાથી પ્રેક્ટિસ કરો.
ફાફડા શક્ય તેટલા એકસરખી જાડાઈના પાડો.
ખૂબ વધારે દબાણ આપવાથી ફાફડા તૂટી શકે છે.
પાટલા પર વધારે લોટ છાંટવાને બદલે થોડું તેલ વાપરો.
સ્ટેપ 8: ફાફડા તળી લો
એક કડાઈમાં ફાફડા ડૂબી શકે એટલું તેલ ગરમ કરો.
તેલ મધ્યમ ગરમ થાય ત્યારે એક પછી એક ફાફડા તેમાં ઉમેરો. એકસાથે વધારે ફાફડા ન નાખો.
ફાફડાને મધ્યમથી મધ્યમ-ધીમા તાપે તળો. જરૂર પ્રમાણે તેને હળવેથી ફેરવો, જેથી બંને બાજુ સરખી રીતે તળાય.
ફાફડા હળવા સોનેરી રંગના થાય અને સારી રીતે તળાઈ જાય ત્યારે ઝારાની મદદથી બહાર કાઢો.
તેલ ખૂબ ગરમ હશે તો ફાફડા બહારથી ઝડપથી રંગ પકડી શકે છે. તેથી તાપમાનનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
સ્ટેપ 9: ફાફડા ઉપર મસાલો છાંટો
તળેલા ફાફડાને ટિશ્યૂ પેપર અથવા જાળી પર કાઢો.
ફાફડા હજી થોડા ગરમ હોય ત્યારે તૈયાર કરેલો સંચળ, કાળા મરી અને હિંગનો મસાલો ઉપર છાંટી શકો છો.
ફાફડા તૈયાર છે. તેને ગરમાગરમ તળેલાં લીલાં મરચાં અને કાચા પપૈયાના સંભારા સાથે પીરસો.
ફાફડા સાથે પીરસવા માટે લીલાં મરચાં
ફાફડા સાથે તળેલાં લીલાં મરચાં પીરસવાની પરંપરા છે.
સામગ્રી
લીલાં મરચાં: 8–10
તેલ: 1–2 મોટી ચમચી
મીઠું: સ્વાદ મુજબ
બનાવવાની રીત
લીલાં મરચાં ધોઈને સંપૂર્ણ સૂકવી લો.
દરેક મરચામાં લંબાઈમાં એક નાનો ચીરો કરો.
કડાઈમાં થોડું તેલ ગરમ કરો.
મરચાં ઉમેરીને મધ્યમ તાપે થોડાં નરમ થાય ત્યાં સુધી તળો.
ઉપર મીઠું છાંટીને ફાફડા સાથે પીરસો.
ગરમ તેલમાં પાણીવાળાં મરચાં નાખવાથી તેલ ઉછળી શકે છે. તેથી મરચાં સંપૂર્ણ સૂકવ્યા પછી જ તળવા.
કાચા પપૈયાનો સંભારો બનાવવાની સરળ રીત
ફાફડા સાથે કાચા પપૈયાનો સંભારો ખૂબ સરસ લાગે છે. તેની થોડી ખટાશ અને હળવો મસાલેદાર સ્વાદ ફાફડા સાથે સારી રીતે મેળ ખાય છે.
સામગ્રી
કાચું પપૈયું: 1 કપ છીણેલું
લીંબુનો રસ: 1–2 નાની ચમચી
ખાંડ: ½ નાની ચમચી (વૈકલ્પિક)
મીઠું: સ્વાદ મુજબ
લાલ મરચું: ¼ નાની ચમચી
રાઈ: ¼ નાની ચમચી
તેલ: 1 નાની ચમચી
બનાવવાની રીત
કાચા પપૈયાની છાલ કાઢીને તેને ધોઈ લો.
પપૈયાને છીણી લો.
એક વાટકીમાં છીણેલું પપૈયું, લીંબુનો રસ, મીઠું, લાલ મરચું અને ખાંડ ભેળવો.
નાની વઘારણીમાં તેલ ગરમ કરી રાઈ ઉમેરો.
રાઈ તતડે ત્યારે વઘાર પપૈયા ઉપર નાખો.
બધું મિક્સ કરીને ફાફડા સાથે પીરસો.
ફાફડા ક્રિસ્પી બનાવવા માટે ઉપયોગી ટિપ્સ
સારી ગુણવત્તાનો ચણાનો લોટ: તાજો અને ઝીણો લોટ પસંદ કરો.
મોણનું યોગ્ય પ્રમાણ: તેલનું પ્રમાણ વધારે ન રાખો.
લોટ કેળવવાની રીત: લોટને સારી રીતે કેળવવો જરૂરી છે.
લોટને આરામ આપો: ફાફડા પાડતાં પહેલાં 15–20 મિનિટ ઢાંકી રાખો.
એકસરખી જાડાઈ: ફાફડા બહુ જાડા ન પાડો.
તેલનું તાપમાન: મધ્યમ તાપે તળો અને કડાઈમાં એકસાથે વધારે ફાફડા ન નાખો.
સંપૂર્ણ ઠંડા કરો: સંગ્રહ કરતાં પહેલાં ફાફડા સંપૂર્ણ ઠંડા થવા દો.
ફાફડા બનાવતી વખતે થતી સામાન્ય ભૂલો અને તેના ઉપાય
ફાફડા પાડતી વખતે લોટ તૂટી જાય તો શું કરવું?
લોટ ખૂબ કઠણ હોય, પૂરતો કેળવાયો ન હોય અથવા તેને આરામ ન મળ્યો હોય તો ફાફડા પાડતી વખતે તૂટી શકે છે.
લોટને ફરી સારી રીતે મસળો. જરૂર પડે તો થોડું પાણી ઉમેરીને તેને લવચીક બનાવો.
ફાફડા જાડા બને તો શું કરવું?
ફાફડા પાડતી વખતે હથેળીથી આગળની દિશામાં એકસરખું દબાણ આપો. શરૂઆતમાં નાના લુવાથી અભ્યાસ કરવો વધુ સરળ રહે છે.
ફાફડા વધારે તેલ શોષે તો શું કરવું?
તેલનું તાપમાન ખૂબ ઓછું હોય અથવા ફાફડા જાડા હોય તો તેલ વધારે શોષાઈ શકે છે. તેલ મધ્યમ ગરમ રાખો અને ફાફડા પાતળા પાડો.
ફાફડા વધારે લાલ થઈ જાય તો શું કરવું?
તેલ વધારે ગરમ હોય અથવા ફાફડા વધારે સમય સુધી તળાય તો તે ઝડપથી બ્રાઉન થઈ શકે છે. તાપમાન ઓછું કરો અને ફાફડાનો રંગ ધ્યાનથી જુઓ.
ફાફડા ઠંડા થયા પછી નરમ થઈ જાય તો શું કરવું?
ગરમ ફાફડા તરત જ ડબ્બામાં ભરી દેવામાં આવે તો અંદર ભેજ રહી શકે છે. ફાફડા સંપૂર્ણ ઠંડા થયા પછી જ હવાચુસ્ત ડબ્બામાં રાખો.
ફાફડા કેવી રીતે સ્ટોર કરવા?
ફાફડા તળ્યા પછી તેને સંપૂર્ણ ઠંડા થવા દો. ત્યારબાદ સ્વચ્છ અને હવાચુસ્ત ડબ્બામાં ભરી રાખો.
ડબ્બાને ભેજથી દૂર અને ઠંડી, સૂકી જગ્યાએ રાખો. ફાફડામાં ભેજ આવી જાય, વાસ આવે અથવા સ્વાદમાં ફેરફાર જણાય તો તેનો ઉપયોગ ન કરવો.
ફાફડા લાંબા સમય સુધી ક્રિસ્પી રહે તે માટે સંગ્રહ પહેલાં તે સંપૂર્ણ ઠંડા હોવા જરૂરી છે. શક્ય હોય તો જરૂર મુજબ તાજા ફાફડા બનાવો.
ગુજરાતી ફાફડા સાથે શું પીરસવું?
ગુજરાતી ફાફડા નીચેની વાનગીઓ સાથે પીરસી શકાય છે:
તળેલાં લીલાં મરચાં
કાચા પપૈયાનો સંભારો
ગુજરાતી બેસનની કઢી
ગરમાગરમ જલેબી
ચા
દશેરાના દિવસે ફાફડા અને જલેબીનું મિશ્રણ ખાસ લોકપ્રિય છે.
ગુજરાતી ફાફડા વિશે વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
1. ગુજરાતી ફાફડા કયા લોટમાંથી બને છે?
ગુજરાતી ફાફડા મુખ્યત્વે ચણાના લોટ એટલે કે બેસનમાંથી બનાવવામાં આવે છે.
2. ફાફડાના લોટમાં પાપડ ખાર શા માટે ઉમેરવામાં આવે છે?
પાપડ ખાર ફાફડાની બનાવટ અને ટેક્સચર પર અસર કરે છે. તેનો ઉપયોગ યોગ્ય અને મર્યાદિત પ્રમાણમાં કરવો જોઈએ.
3. પાપડ ખાર વગર ફાફડા બનાવી શકાય?
હા, પાપડ ખાર ઉપલબ્ધ ન હોય તો ચપટી બેકિંગ સોડાનો વિકલ્પ અજમાવી શકાય છે. જોકે બંનેથી મળતું પરિણામ એકસરખું હોવાની ખાતરી નથી.
4. ફાફડાનો લોટ કેવો હોવો જોઈએ?
ફાફડાનો લોટ થોડો કઠણ પરંતુ લવચીક હોવો જોઈએ. ખૂબ ઢીલો લોટ હોય તો પાટલા પર ફાફડા પાડવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે.
5. ફાફડા કયા તેલમાં તળવા જોઈએ?
ફાફડા તળવા માટે સીંગતેલ અથવા અન્ય યોગ્ય વેજિટેબલ ફ્રાઇંગ ઓઇલ વાપરી શકાય છે.
6. ફાફડા સાથે કયો સંભારો પીરસવામાં આવે છે?
ફાફડા સાથે સામાન્ય રીતે કાચા પપૈયાનો સંભારો પીરસવામાં આવે છે. તેમાં લીંબુનો રસ, મીઠું અને મસાલાનો ઉપયોગ થાય છે.
7. ફાફડા અને જલેબી કયા તહેવારે ખાવામાં આવે છે?
ગુજરાતમાં દશેરાના દિવસે ફાફડા અને જલેબી ખાવાની પરંપરા ઘણા પરિવારોમાં જોવા મળે છે.
8. ફાફડા ક્રિસ્પી રાખવા માટે શું કરવું?
ફાફડા યોગ્ય તાપમાને તળો, સંપૂર્ણ ઠંડા થવા દો અને ત્યારબાદ હવાચુસ્ત ડબ્બામાં રાખો.
અંતમાં
ગુજરાતી ફાફડા ગુજરાતની પરંપરાગત વાનગીઓમાંનું એક લોકપ્રિય ફરસાણ છે. ચણાના લોટમાંથી બનેલા લાંબા અને પાતળા ફાફડા તળેલાં મરચાં, કાચા પપૈયાના સંભારા અને જલેબી સાથે ખૂબ જ સરસ લાગે છે.
ફાફડા બનાવતી વખતે લોટનું પ્રમાણ, તેને કેળવવાની રીત અને તળવાની પ્રક્રિયા પર ખાસ ધ્યાન આપો. શરૂઆતમાં ફાફડા પાડવામાં થોડો અભ્યાસ જરૂરી બની શકે છે, પરંતુ યોગ્ય ટેકનિકથી ઘરે પણ સ્વાદિષ્ટ ફાફડા બનાવી શકાય છે.
તમારા ઘરે ફાફડા બનાવવાની કોઈ ખાસ રીત હોય તો કોમેન્ટમાં જરૂર શેર કરો. આવી જ પરંપરાગત ગુજરાતી વાનગીઓની સરળ અને ઉપયોગી રેસીપી માટે Gujarati Recipe Hub સાથે જોડાયેલા રહો.










0 Comments